CNN "bombanı partlatdı" - Azərbaycanın qlobal düşmənləri darmadağın olundu...

CNN-in absurd iddiaları: faktlar, motivlər və geosiyasi reallıq

CNN-in 5 iyun 2026-cı il tarixində yayımladığı qərəzli və guya eksklüziv xəbər regionda ciddi rezonans doğurmağa hesablanmışdı. Telekanal iddia etdi ki, İsrail İranla qarşıdurma dövründə Azərbaycan ərazisindəki bir neçə gizli mövqedən istifadə edib və burada xüsusi təyinatlı qüvvələr, kəşfiyyat əməkdaşları və dron operatorları yerləşdirib. CNN-in məlumatına görə, bu fəaliyyətlər İraq, BƏƏ və Somalilandi də əhatə edən daha geniş gizli hərbi şəbəkənin tərkib hissəsi olub. İddialara əsasən, İran sərhədinə yaxın ərazilərdə yerləşdirilən qüvvələr müşahidə, kəşfiyyat məlumatlarının toplanması, fövqəladə hallarda xilasetmə əməliyyatları və pilotsuz uçuş aparatları ilə bağlı fəaliyyətlər həyata keçiriblər.

Xəbər dərhal Azərbaycanın rəsmi qurumlarının sərt reaksiyasına səbəb oldu. Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü Ayxan Hacızadə məlumatların tamamilə əsassız olduğunu bildirərək, Azərbaycan ərazisində İsrail hərbi qüvvələrinin mövcudluğu barədə iddiaları qəti şəkildə təkzib etdi. Rəsmi Bakı vurğuladı ki, CNN məqaləni dərc etməzdən əvvəl Azərbaycanın rəsmi mövqeyini əldə etmişdi, lakin buna baxmayaraq, materialı yayımlamağa qərar verib.

Bunun ardınca Media İnkişaf Agentliyi CNN-in məlumatlarını "kobud informasiya manipulyasiyası" adlandırdı və Azərbaycanın ərazisinin heç bir halda üçüncü dövlətə qarşı istifadə edilmədiyini bəyan etdi. Agentlik CNN-dən məqaləni geri götürməyi və rəsmi üzr istəməyi tələb etdi. Azərbaycan Milli Məclisinin Xarici Müdaxilə və Hibrid Təhdidlərə Qarşı Müvəqqəti Komissiyası isə telekanalı "iddialarını sübut etməyə və ya geri götürməyə" çağıraraq, xəbəri ölkənin beynəlxalq nüfuzuna zərbə vurmağa yönəlmiş koordinasiyalı dezinformasiya kampaniyasının elementi kimi qiymətləndirdi.

Bəs təxribata əl atan bu CNN kimdir?

Bu iddialar ətrafında hər hansı ciddi analiz aparmadan əvvəl, mənbənin kimliyi barədə aydın bir mövqe ortaya qoymaq lazımdır. CNN uzun illərdir ABŞ daxilindəki demokrat siyasi qanadla üst-üstə düşən, Respublikaçı administrasiyalara, xüsusilə Tramp hakimiyyətinə sistematik olaraq qərəzli mövqedən yanaşan bir yayım qurumudur. Bunun əyani sübutu özündən gəlir: ABŞ prezidenti Donald Tramp CNN-i açıqca "Fake News Media", yəni saxta xəbər mediası adlandırmağa məcbur olub.

Bu çərçivədən baxıldıqda, CNN-in Trampın dostları və müttəfiqləri — İsrail, Türkiyə, Pakistan, Azərbaycan kimi ölkələr — barəsindəki xəbərlərini xüsusi diqqətlə süzmək lazımdır. Belə bir redaksiya mühitinin məhsulu olan materiallara "beynəlxalq jurnalistika standartı" prizmasından yanaşmaq, ən azından, sadəlövhlükdür.

Üstəlik, son dövrlərdə şirkətin mülkiyyət strukturu və gələcək redaksiya siyasəti ətrafında müzakirələr davam edir. Belə keçid dövrlərində media qurumlarının yüksək rezonans doğuran eksklüziv materiallara üstünlük verməsi jurnalistika praktikasında tez-tez müşahidə olunan haldır — əgər materialın faktiki dəqiqliyi ikinci plana keçsə belə.

Məlumdur ki, CNN materialını dörd anonim mənbənin məlumatlarına istinadən hazırlayıb. Bu, ilk baxışda jurnalistik ciddilik göstəricisi kimi qəbul edilə bilər. Lakin reallıq tamamilə fərqlidir. Regionu, böyük dövlətləri bir-birinə vura biləcək bir "ciddi" iddia irəli sürürsən, amma o dörd mənbədən tək birini — adını, vəzifəsini, ölkəsini — göstərə bilmirsən. Bu halda "mənbə" sözü nəyi ifadə edir?

Məsələ bundadır: anonim mənbələrin motivlərini və məlumatlarının doğruluğunu ictimaiyyət müstəqil şəkildə yoxlaya bilmir. İddia nə qədər ağır olsa, sübut standartı da bir o qədər yüksək olmalıdır. Regionu müharibəyə cəlb edə biləcək bir xəbər üçün minimal tələb odur ki, ən azından bir müstəqil mənbə, bir rəsmi sənəd, bir koordinat, bir şəkil mövcud olsun. CNN-in materialında bunların heç biri yoxdur. Bu halda ən sadə ehtimal budur: o dörd mənbənin dördü də yoxdur.

Gələk İsrail kəşfiyyatının əlinin olması ehtimalına.

Bir anlığa fərz edək ki, bu iddia faktiki əsaslara söykənir. Bu zaman məntiqi bir sual meydana çıxır: İsrail nə üçün belə bir bazaya ehtiyac duysun? İsrail kəşfiyyatı — Mossad — hərbi müharibə başlamazdan çox-çox əvvəl İranın hər guşəsini ovcunun içi kimi bilirdi. Onilliklər ərzində İranın nüvə proqramının mühüm mütəxəssislərini, hərbi strateqlərini, yüksək səviyyəli generallarını — kimini ofisinin içindəki iş masasında, kimini küçənin ortasında — məhv etmək qüdrətini nümayiş etdirdi. Bütün bunlar İranın öz ərazisində həyata keçirilən əməliyyatlardır.

Belə texniki üstünlüyə malik olan bir kəşfiyyat aparatı üçün, peykdən aydın görünən iri strateji hədəfləri vurmaq məqsədilə qonşu ölkənin ərazisində böyük baza qurmaq, qoşun yerləşdirmək, avadanlıq toplamaq — nəyə lazımdır? Bu sual öz içində öz cavabını daşıyır.

Rusiya amili: Görünməzlər görünərdi

Fərz edək ki, CNN-in iddia etdiyi kimi, Azərbaycanda belə bir gizli İsrail bazası mövcud olub. Bu zaman bir daha məntiqi sual yaranır: Rusiya haradadır? Müasir hərbi kəşfiyyat texnologiyası ilə göydə uçan 10 metrlik raketi, 30 sm ölçülü cismi izləyə bilən dövlətlər o boyda bir hərbi infrastrukturu — binalar, yanacaq, texnika, personalın gediş-gəlişi — görmürmü? Azərbaycan ilə sıx əməkdaşlıq içindəki Rusiya öz peyk şəbəkəsi vasitəsilə bu əraziləri daim nəzarətdə saxlayır.

Əgər belə bir baza olsaydı, Moskva bunu bilərdi. Bildikdən sonra dərhal İrana ötürərdi — çünki bu, onun regional strateji maraqlarına tamamilə uyğun gələrdi. Baza olsaydı və görünsəydi, bu gün CNN-in nağılına ehtiyac da qalmazdı: İran özü bunu dünyaya car çəkərdi. Bu arqument bütün iddiaya ən sadə, amma ən güclü cavabdır.

Azərbaycanın mövqeyi: 30 illik münaqişədən çıxmış bir ölkə belə riskə gedərmi?

Nəhayət, ən əsas arqumentə gəlirik. Azərbaycanın geosiyasi mövqeyini, tarixi yükünü, coğrafi reallığını bir an düşünək. Bu ölkə 30 illik işğal müharibəsindən yeni çıxıb. Cənubunda — İranla bilavasitə bitişik sərhəd. Şimalda — Rusiya. Qərbdə — hələ tam normallaşmamış Ermənistanla münasibətlər. Belə bir geosiyasi mühitdə, hər addımı hesablanmış, hər xarici tərəflə münasibəti zərif balansda qurulan Azərbaycan hakimiyyəti İsrail xatirinə — kim olursa olsun — özünü ABŞ-İran konfliktinin hədəfinə çevirərmi?

Azərbaycan 2026-cı ilin əvvəlindən etibarən rəsmi bəyanatlarında açıqca vurğulayıb: ölkənin hava məkanı və ərazisi heç bir dövlət tərəfindən İrana qarşı hərbi məqsədlər üçün istifadə edilə bilməz. Məntiqlə, tarixlə, reallıqla üst-üstə düşən bu mövqeni CNN-in quraşdırılmış iddiaları ilə dəyişmək mümkün deyil.

Xəbərin arxasında nə var? Ehtimal olunan motivlər

Belə bir absurd iddia haradan gəlir? Bir neçə ehtimal var.

Ermənistan lobbisinin təsiri. Xüsusilə 2020-ci il Vətən müharibəsindən sonra Qərb mediasında Azərbaycan əleyhinə informasiya kampaniyaları sistematik hal alıb. Erməni diaspor təşkilatlarının ABŞ media məkanında ciddi maliyyə və təsir imkanları mövcuddur. Azərbaycanı İsrail-İran münaqişəsinə süni olaraq qoşmaq bu kontekstdə mükəmməl bir geosiyasi alətdir.

İran amili. Bəzi ekspertlər Tehranın bu informasiyadan siyasi baxımdan faydalana biləcəyini qeyd edirlər. Onlar iddianı isbatlasalar, Azərbaycana qarşı basqı aləti əldə edərlər; isbatlaya bilməsələr belə, Bakı-Tehran arasında əlavə gərginlik toxumlanmış olar.

CNN-in daxili vəziyyəti. Mülkiyyət dəyişikliyi, ixtisarlar, auditoriya itkisi ilə üz-üzə olan bir media qurumu yüksək rezonans doğuran eksklüziv materiallara ehtiyac duyur. Belə mühitdə anonim mənbələrə dayanan, yoxlanılması çətin olan iddialar cazibədar görünə bilər.

Geniş informasiya müharibəsi. Son illərdə Azərbaycan rəsmiləri müxtəlif dezinformasiya kampaniyaları, saxta məlumatlar və hətta süni intellekt vasitəsilə yaradılmış deepfake materiallar barəsində dəfələrlə açıqlamalar veriblər. CNN materialı bu müstəvidə regionda davam edən informasiya qarşıdurmasının növbəti halqası kimi də oxuna bilər.

Cavab bu qədər...

Bütün bunları bir yerə qoyanda cavab aydındır. CNN-in iddiaları — dörd anonim mənbəyə söykənən, rəsmi mövqeyi nəzərə almayan, hər əsas məntiqi sualı cavabsız buraxan, geosiyasi reallıqla barışmayan bu material — ucuz, əsassız, məqsədyönlü bir qurmadır.

İsrailin belə bir bazaya ehtiyacı yoxdur — çünki texniki üstünlüyü var. Rusiya belə bir bazanı görərdi — çünki hər şeyi görür. Azərbaycan belə bir riskə getməzdi — çünki 30 illik müharibədən sonra beynəlxalq balansını itirmək üçün heç bir səbəbi yoxdur. İran iddianı özü açıqlardı — çünki bunu etmək onun xeyrinədir.

Bu məsələnin cavabı bu qədər. Bundan o yana əks-arqument axtarıb cavab vermək bu bəsit cəfəngiyat üçün çox olardı. İran tərəfi bu xəbərdən bəhanə kimi yapışıb Azərbaycana qarşı nəsə etməyə cəhd edərsə, çox bərk yanılar. Azərbaycan bu ağır dövrü sübutla, dəlillə, məntiqlə keçib. Bu cür ucuz nağılların ona təsiri olmaz — olmamalıdır da.

2020-ci ilin oktyabrında Prezident İlham Əliyev CNN International-a verdiyi müsahibədə bəzi beynəlxalq media platformalarında Azərbaycan əleyhinə dezinformasiyaların yayıldığını açıqca bildirmişdi. O müsahibədən bu günə qədər bu tendensiya davam edir. Lakin Azərbaycan da bu oyunun qaydalarını artıq yaxşı bilir. Ən güclü cavab — rəsmi təkzib, məntiqli arqument, beynəlxalq şəffaflıqdır. CNN isə öz tarixçəsini yazmaqda davam edir — Trampın da dediyi kimi.

Əziz Əlibəyli Beynəlxalq münasibətlər üzrə tədqiqatçı