SAS-ın sirri: Cəsarət, məxfilik və ölümcül dəqiqlik

Böyük Britaniyanın ən elit xüsusi təyinatlı bölmələrindən biri olan Xüsusi Hava Xidməti (SAS) uzun illərdir dünya miqyasında gizli əməliyyatlar, kəşfiyyat məlumatlarının toplanması və terrorla mübarizə sahəsində əfsanəvi status qazanıb. “Who Dares Wins” (“Cəsarət edən, qalib gəlir”) şüarı ilə tanınan bu bölmə Böyük Britaniya Xüsusi Qüvvələri (UKSF) çərçivəsində fəaliyyət göstərir və yüksək peşəkarlıq, məxfilik və innovativ yanaşması ilə seçilir.

TARİXİ

SAS-ın əsası 1941-ci ildə leytenant Devid Stirlinq tərəfindən Şimali Afrikada qoyulub. İlk olaraq “L” bölməsi kimi yaradılan qrup düşməni aldatmaq məqsədilə saxta paraşüt briqadası kimi təqdim olunmuşdu. İkinci Dünya müharibəsi dövründə SAS kiçik mobil qruplarla düşmən xətləri arxasında əməliyyatlar apararaq aerodromlara hücumlar təşkil edib, çoxsaylı təyyarələri məhv edib. Siciliya, İtaliya, Fransa və Almaniya daxil olmaqla müxtəlif regionlarda fəaliyyət göstərən bölmə 1945-ci ildə ləğv olunub.

1947-ci ildə 21-ci SAS Alayı kimi yenidən qurulan struktur 1952-ci ildə yaradılan 22-ci SAS Alayı ilə genişləndirilib. Sonrakı illərdə Malayziya, Oman, Borneo, Şimali İrlandiya, Folklənd müharibəsi, Körfəz müharibəsi, İraq, Əfqanıstan və Liviya əməliyyatlarında iştirak ediblər. Müasir dövrdə İŞİD-ə qarşı əməliyyatlarda da aktiv rol oynayıblar.

STRUKTURU

SAS Britaniya Ordusunda korpus statusunda fəaliyyət göstərir və UKSF tərəfindən idarə olunur. Quruma general-mayor rütbəsində Xüsusi Qüvvələr Direktoru rəhbərlik edir. Korpus üç əsas alaydan ibarətdir:

• 22-ci SAS — əsas döyüş qüvvəsi

• 21-ci SAS və 23-cü SAS — ehtiyat alaylar

Aktiv şəxsi heyətin sayı təxminən 400–600 nəfər arasında qiymətləndirilir. 22-ci SAS dörd döyüş eskadronundan (A, B, D, G) ibarətdir və hər eskadron müxtəlif ixtisaslaşmış dəstələrə bölünür:

• Hava dəstəsi — paraşütlə gizli enişlər

• Dəniz dəstəsi — su və sahil əməliyyatları

• Nəqliyyat dəstəsi — yolsuzluq və zirehli texnika ilə hərəkət

• Dağ dəstəsi — dağlıq və soyuq iqlim şəraitində əməliyyatlar

Seçim mərhələsi son dərəcə sərtdir və namizədlərin yalnız təxminən 10%-i onu uğurla keçir. Təlimlərə ağır dağ yürüşləri, cəngəllik mərhələləri, sorğu-suala müqavimət testləri və digər ekstremal sınaqlar daxildir. 2018-ci ildən etibarən qadınların da qəbulu mümkün olub.

TƏRKİBİ VƏ TEXNİKİ İMKANLAR

SAS müxtəlif xüsusi texniki vasitələrdən istifadə edir. Dəniz bölmələri oksigen təkrar dövriyyəli dalğıc sistemləri və şişmə qayıqlarla fəaliyyət göstərir. Hava bölmələri yüksək hündürlükdən paraşütlə eniş imkanlarına malikdir. Nəqliyyat dəstələri yolsuzluq avtomobilləri və ağır silahlarla təchiz olunur, dağ dəstələri isə alpinizm avadanlığı ilə işləyir.

Qrup daxilində Xüsusi Qüvvələrə Dəstək Qrupu, 18-ci Xüsusi Qüvvələr Rabitə Alayı və 658-ci Ordu Aviasiyası Eskadronu kimi dəstək strukturları mövcuddur. Terrorla mübarizə üçün xüsusi yaxın məsafəli döyüş və girov azadetmə təlimləri keçirilir.

NİŞANI

SAS-ın nişanı alovlanan qılınc simvolundan ibarətdir. Paraşüt qanadlarının dizaynı Qahirədəki bir oteldən ilhamlanıb. Bölmə Yeni Zelandiya, Avstraliya, ABŞ və İsrail daxil olmaqla bir çox ölkənin elit xüsusi təyinatlı qüvvələrinin formalaşmasına təsir göstərib.

GÜCÜ

Bu gün SAS Böyük Britaniyanın milli təhlükəsizlik sisteminin əsas elementlərindən biri hesab olunur. Bölmənin gücü saydan çox keyfiyyətə, cəsarətə və məxfiliyə əsaslanır. 2025-ci il Strateji Müdafiə İcmalına əsasən, Böyük Britaniya Xüsusi Qüvvələri NATO prioritetlərinə uyğun şəkildə yenidən strukturlaşdırılır və SAS-ın 2026-cı ildə planlaşdırılan Xüsusi Əməliyyat Qüvvəsində aparıcı rol oynaması nəzərdə tutulur.

Nicat Osmanlı