Diplom var, iş yoxdur – Dünyada gənclər ayağa qalxır

Diplom var, iş yoxdur – Dünyada gənclər ayağa qalxır
20.11.2026 11:48 Dünya

Z nəslinin nümayəndələri Hindistanda, Parisdə və Frankfurtda küçələrə çıxaraq etiraz aksiyaları keçiriblər. Gənclər ABŞ-də Demokratlar Partiyasının aralıq seçkilərdə qazandığı böyük qələbədə və Serbiyanın avtoritar liderinin devrilməsində də mühüm rol oynayıblar.

TodayPress TV xəbər verir ki , bu barədə “The Wall Street Journal” nəşri məlumat yayıb.

Dünyanın demək olar ki, hər yerində bu nəsil mövcud vəziyyətdən narazıdır və bunu açıq şəkildə nümayiş etdirir. Narazılıqların səbəbləri müxtəlif olsa da, onları birləşdirən əsas amil eynidir: keyfiyyətli təhsil almaq, yaxşı iş tapmaq və şəxsi mənzilə sahib olmaq kimi yetkinlik dövrünün əsas hədəflərinə çatmağın getdikcə çətinləşməsi qorxusu.

Oksford Universitetinin professoru Tim Vlandas bildirib:

“Yetkinlik dövrünə keçid çox baha başa gəlir və bu proses olduqca qeyri-müəyyəndir”.

Gənclər indiyədək heç vaxt bu qədər yüksək təhsilli olmayıblar…

Əsasən varlı ölkələrin daxil olduğu İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatına (OECD) üzv dövlətlərdə gənclərin təxminən yarısı ali təhsilin müəyyən pilləsini başa vurub. 2011-ci ildə bu göstərici 37,5% olub.

…Amma diplom artıq əvvəlki kimi daha yaxşı həyatın təminatı deyil

OECD-nin məlumatlarına görə, inkişaf etmiş ölkələrin əksəriyyətində ali təhsilli gənclər arasında işsizlik səviyyəsi ümumi əhali ilə müqayisədə yüksəlir.

Eyni zamanda, ali təhsilin təmin etdiyi maaş üstünlüyü də azalır. San-Fransisko Federal Ehtiyat Bankının ötən il dərc etdiyi araşdırmaya əsasən, universitet məzunlarının orta məktəb məzunları ilə müqayisədə qazanc üstünlüyü 2010-cu ildən bəri artmayıb. Texnologiyanın inkişafı ali təhsili olmayan işçilərin də əmək bazarında rəqabət imkanlarını genişləndirib.

Süni intellekt başlanğıc səviyyəli iş yerləri bazarını dəyişir

Hələlik süni intellektin kütləvi iş yerlərinin itirilməsinə səbəb olduğunu göstərən ciddi sübutlar azdır. Lakin iqtisadçılar hesab edirlər ki, karyerasına yeni başlayan işçilər daha həssas vəziyyətdədirlər.

ABŞ və Fransa da daxil olmaqla müxtəlif ölkələrdə aparılan araşdırmalar göstərir ki, işəgötürənlər süni intellektin təsirinə daha çox məruz qalan peşələr üzrə gənc işçiləri əvvəlkindən daha az işə qəbul edirlər.

Fransalı iqtisadçılar qrupunun son araşdırmasına görə, 2022-ci ilin noyabrından, yəni ChatGPT-nin ictimaiyyətə təqdim edilməsindən bəri Fransada 20 yaşlarında olan proqram təminatı tərtibatçılarının işə qəbulu 42% azalıb. Yaşlı proqramçılar arasında isə bu azalma 26% təşkil edib.

Araşdırmaya rəhbərlik edən HEC Paris biznes məktəbinin dosenti Antonin Bergeaud bildirib:

“Gənclər çox narahatdırlar ki, seçdikləri ixtisas yaxın bir neçə il ərzində tamamilə yararsız hala düşə bilər”.

Bəzi məzunlar tapa bildikləri istənilən işlə kifayətlənirlər.

Universitet məzunlarının sayı ilə ofis iş yerlərinin sayı arasında artan uyğunsuzluq Hindistanda xüsusilə aydın görünür.

Azim Premji Universitetinin araşdırmasına görə, Hindistanda hər il təxminən beş milyon insan universiteti bitirir, lakin onların əksəriyyəti sabit iş tapmaqda çətinlik çəkir.

Araşdırmaya əsasən, işsiz olduğunu bildirən məzunların yalnız 7%-i bir il ərzində daimi maaşlı iş tapa bilib. Ofis işlərində çalışmağa nail olanların payı isə 4%-dən az olub.

Yaşayış xərclərinin artması gəncləri valideynləri ilə yaşamağa məcbur edir

İnkişaf etmiş dünyanın bir çox bölgəsində mənzil çatışmazlığı kirayə və ya ev satın almağı gənclər üçün əlçatmaz edib.

Ötən həftə milyonlarla insanın kirayə qiymətlərinin artmasına qarşı etiraz etdiyi İspaniyada 20 yaşlarında olan gənclərin təxminən 82%-i valideynləri ilə yaşayır.

Bu göstərici İrlandiya və ABŞ kimi ölkələrdə də yüksəlir. ABŞ-də 30 yaşdan kiçik insanların təxminən yarısı valideynlərindən biri ilə yaşayır. 2019-cu ildə isə bu göstərici 37% idi.

Hökumətlər yaşlılara daha çox, gənclərə isə daha az vəsait xərcləyirlər

Fransada tələbələrin rəhbərlik etdiyi etiraz aksiyaları Avropanın qocalan əhalisi fonunda dövlət maliyyəsinin getdikcə daha çox yaşlı nəslə yönəldiyini göstərir.

Brüsseldə yerləşən Bruegel analitik mərkəzinin məlumatlarına görə, Avropada əsasən yaşlı insanların faydalandığı dövlət xərclərinin payı 1970-ci ildən bəri iki dəfə artıb. Əsasən gənclərin faydalandığı təhsil xərclərinin payı isə demək olar ki, dəyişməyib.

65 yaşdan yuxarı insanların sayı gənclərin sayını iki dəfə üstələyir. Siyasətçilər isə təqaüdçülərdən ibarət güclü seçici qrupunu narazı salmaqdan çəkinirlər.

Fransa və İspaniya hökumətləri gənc nəslin xeyrinə əlavə vəsait ayrılmasına imkan yaradacaq daha geniş pensiya islahatlarından yayınıblar.

Bəzi gənclər mübarizədən imtina edərək minimum səylə yaşamağı seçirlər

Gənclər arasında işsizliyin artdığı Çində bir çox gənc fəal əmək həyatından uzaqlaşaraq yığımları hesabına və ya valideynləri ilə yaşayır.

Bu ilin əvvəlində ölkənin kəşfiyyat qurumu yalnız minimum səylə kifayətlənməyi ifadə edən “lying flat” - “uzanıb qalmaq” həyat tərzinə qarşı xəbərdarlıq edib.

Böyük Britaniyada isə gənclər arasında işsizlik son on ildən artıq müddətdə ən yüksək səviyyəyə çatıb. Yarım milyondan çox gənc iqtisadi baxımdan qeyri-fəal hesab olunur. Onlar nə təhsil alır, nə peşə hazırlığı keçir, nə də iş axtarırlar.

Baş nazir Endi Börnhem bu tendensiyanı “iqtisadi fəlakət və mənəvi uğursuzluq” adlandırıb.

O, gənclərə dəstək göstərəcəyini vəd edib. Ölkədə sosial müavinətlər hesabına yaşayan gənclərin sayı da getdikcə artır.

Zəhra Məmmədova

XƏBƏR LENTİ
20 NOYABR 2026
Bütün Xəbərlər