Bişkekdə gizli təmas: Çin lideri Pezeşkianın üzünə nəyə görə "qapını bağladı"?
Çin Sədri Si Cinpin regional təhlükəsizlik sammiti çərçivəsində İran Prezidenti Məsud Pezeşkianla qısa və ictimaiyyətin diqqətindən kənarda görüş keçirib. İki lider çərşənbə axşamı Qırğızıstanda keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) sammiti çərçivəsində bir neçə dəqiqəlik görüş keçirib.
TodayPress TV xəbər verir ki, bu barədə İran dövlət mediası məlumat yayıb.
Görüş Si Cinpinin Vaşinqtona planlaşdırılan səfərindən bir neçə həftə əvvəl Pekinin Tehranla münasibətlərə ehtiyatlı yanaşdığını göstərir.
Sammitdə ŞƏT-ə üzv 10 ölkənin liderləri, o cümlədən Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və Hindistanın Baş naziri Narendra Modi iştirak edib.
“Mehr” xəbər agentliyinin məlumatına görə, Si Cinpin və Pezeşkian arasında keçirilən görüşdə “Tehran və Pekin arasında münasibətlərin möhkəmləndirilməsi istiqamətində ikitərəfli əlaqələr” müzakirə olunub. Görüşün detalları açıqlanmayıb.
Bununla belə, Pekin görüşü ictimaiyyətin diqqətindən kənarda saxlamağa üstünlük verib.
Çinin dövlət mediası, o cümlədən Kommunist Partiyasının əsas qəzeti “People’s Daily”, çərşənbə axşamı Si Cinpinin digər liderlərlə görüşlərinə geniş yer ayırsa da, Pezeşkianla görüş barədə heç bir məlumat yayımlamayıb.
Hindistanın Baş naziri Narendra Modi isə İran Prezidenti ilə görüşünün fotolarını sosial şəbəkədə paylaşıb.
Vaşinqtonda yerləşən “Asia Group” strateji məsləhət şirkətinin Böyük Çin üzrə idarəedici direktoru Han Şen Lin bildirib ki, Si Cinpin İranla ictimai müstəvidə məsafə saxlayır, eyni zamanda Tehranla gizli diplomatik təmasları davam etdirir.
ŞƏT liderlərinin qəbul etdiyi birgə bəyanatda İrana qarşı həyata keçirilən hərbi zərbələr pislənib. Sənəddə həmçinin üzv dövlətlərin Nüvə Silahlarının Yayılmaması haqqında Müqavilə çərçivəsində dinc məqsədlər üçün nüvə enerjisindən istifadə hüququ dəstəklənib.
Bununla yanaşı, bəyanatda ŞƏT ölkələrinin İrana hər hansı konkret hərbi və ya iqtisadi dəstək göstərməsi ilə bağlı öhdəlik yer almayıb.
Lin hesab edir ki, Çinin dövlət qəzetinin ilk səhifəsində Si Cinpinlə Pezeşkianın görüşünə yer verilməməsi Pekinin münasibətlərin ictimai görüntüsünü “diqqətlə idarə etdiyini” göstərir.
Onun sözlərinə görə, Çin Tehranla strateji münasibətlərini qorumağa çalışır, lakin xüsusilə Si Cinpinin bu ayın sonunda ABŞ Prezidenti Donald Trampla planlaşdırılan görüşü ərəfəsində İranın tərəfində olduğu görüntüsünü yaratmaq istəmir.
Çin İranın sanksiyalara məruz qalan neft ixracının ən böyük alıcısıdır. Lakin müharibənin başlamasından sonra Pekinin idxalı kəskin azaltması və ölkənin böyük neft ehtiyatlarından istifadə etməsi nəticəsində Hörmüz boğazından keçən neft axını əhəmiyyətli dərəcədə azalıb.
Çinin Sinqapurdakı səfirliyi məsələ ilə bağlı şərh vermək sorğusuna cavab verməyib.
Si Cinpinin Vaşinqtona səfərindən sonra Pekinin Tehranla münasibətlərə daha açıq və yüksək səviyyədə yanaşıb-yanaşmayacağı hələlik məlum deyil.
Pekinin bu məsələdəki təmkinli mövqeyinin arxasında Tehranla bağlı daha ciddi narazılığın dayana biləcəyi də bildirilir.
Pekində yerləşən “Ankura China Advisors” şirkətinin idarəedici direktoru Alfredo Montufar-Helunun sözlərinə görə, Pekin Tehran qarşısında tələblərini ardıcıl şəkildə ifadə edib: münaqişəyə son qoyulması və Hörmüz boğazının açılması.
Onun sözlərinə görə, İran rəhbərliyi isə əsasən bunun əksinə istiqamətdə hərəkət edib.
“Bu, Pekinin Tehrandan real narazılığının göstəricisidir”, – Montufar-Helu deyib.
Bununla belə, ekspert Çinin ictimai müstəvidəki daha soyuq mövqeyinə həddindən artıq məna yükləməməyə çağırıb.
O qeyd edib ki, Si Cinpinin sammit çərçivəsində Pezeşkianla hətta qeyri-rəsmi söhbət aparması Pekinin Tehranla dialoq qapısını açıq saxladığını göstərir.
Qiymət Mahir
