5 il sonra Azərbaycanda bu adamlar olmayacaq

Azərbaycanda doğum sayının azalması ilə bağlı müzakirələr davam edir.

Qeyd edilən rəqəmlər və müşahidələr tamamilə acı reallığı əks etdirir. On il ərzində doğum sayının 166 mindən 96 minə düşməsi, yəni təxminən 42 faizlik kəskin azalma sadəcə quru statistika deyil. Bu, ölkənin gələcəyini, iqtisadiyyatını və təhlükəsizlik sütunlarını silkələyəcək dərin demoqrafik böhrandır. Çoxları bunu ötəri proses hesab etsə də, əslində bu fəsadlar qarşıdakı 5-10 il ərzində cəmiyyətin bütün sahələrində özünü kəskin şəkildə büruzə verəcək.

Xüsusilə yaxın 5 ildə bu azalmanın və dəyişən sosial-iqtisadi mənzərənin nəticəsi olaraq Azərbaycanda artıq görməyəcəyimiz və ya sayları kritik həddə qədər azalacaq bir neçə əsas təbəqə formalaşır.

Birinci növbədə, kənd və qəsəbələrdəki ibtidai sinif müəllimləri sıxıntı ilə üzləşəcək. Doğulan uşaqların sayının kəskin azalması ilk növbədə 6 il sonra məktəblərin birinci siniflərinə zərbə vurur. Şagird çatışmazlığı səbəbindən kəndlərdə və kiçik rayonlarda siniflər birləşdiriləcək, azkomplektli məktəblər mərhələli şəkildə bağlanacaq. Nəticədə minlərlə ibtidai sinif və fənn müəllimi dərs saatı tapa bilməyəcək, ixtisarlar qaçılmaz olacaq.

İkinci istiqamət ənənəvi şadlıq sarayları və toy sektoru zənciridir. Gənclərin sayının azalması, evlilik yaşının 30-a yaxınlaşması və gəlirlərin məhdudluğu 300-400 nəfərlik nəhəng şadlıq saraylarının erasına son qoyur. Böyük restoran sahibləri iflas edəcək və ya məkanları kiçiltməyə məcbur qalacaq. Bu məclislərdən qazanc götürən minlərlə ofisiant, aşpaz, musiqiçi, fotoqraf və toy təşkilatçısı bazardan silinəcək və ya başqa sahələrə üz tutacaq.

Üçüncüsü, uşaq və körpə malları satan kiçik sahibkarlar sıradan çıxacaq. Hər il 70 min daha az uşağın dünyaya gəlməsi bilavasitə daxili istehlakı çökdürür. Yerli bazarlarda və məhəllələrdə fəaliyyət göstərən uşaq geyimi mağazaları, oyuncaq dükanları və körpə ləvazimatları satan kiçik bizneslər alıcı qıtlığından fəaliyyətini dayandırmaq məcburiyyətində qalacaq.

Dördüncüsü, ucuz və dinamik gənc işçi qüvvəsi kəskin şəkildə azalacaq. Xidmət, iaşə, tikinti və kuryerlik kimi sahələrdə işəgötürənlərin asanlıqla tapdığı və az maaş verdiyi 18-25 yaşlı işçi bazası quruyacaq. Hər sahədə işçi çatışmazlığı yaranacaq, müəssisələr kadr tapmaqda ciddi çətinlik çəkəcək.

Beşincisi isə məktəbəqədər təhsil və pediatr təbəqəsidir. Uşaq sayının azalması ilə paralel olaraq həm dövlət, həm də xüsusilə baha qiymətə xidmət göstərən özəl bağçaların bir çoxu fəaliyyətini dayandıracaq. Uşaq xəstəxanalarında və poliklinikalarda pediatr və uşaq tibb bacılarına olan ehtiyac kəskin azalacaq.

Bundan əlavə, 15-18 il sonra bu problem birbaşa orduya və pensiya sisteminə çatacaq. Hərbi xidmətə çağırışçı kontingenti faktiki olaraq iki dəfəyə yaxın azalacaq, pensiyaçıların sayının artdığı fonda isə vergi və sosial sığorta ödəyən gənclərin sayı kəskin şəkildə seyrələcək.

Real sosial dəstək, uşaq pulu mexanizmi və gənc ailələr üçün güzəştli mənzil təminatı təcili dövlət proqramı kimi tətbiq olunmazsa, cəmi bir neçə ildən sonra ölkə sürətlə qocalan, küçələri boşalan və iqtisadi baxımdan durğunluğa qərq olan bir mənzərə ilə üz-üzə qalacaq.

İsmayıl Şahlı