Ukraynada sülhün bədəlini İran ödəyəcək?

NATO-nun Ukrayna əraziləri məsələsində Rusiyaya müəyyən güzəştlər etməyə hazır olduğu, Moskvanın isə bunun müqabilində İrana dəstəyini məhdudlaşdıra biləcəyi iddia olunur.

TodayPress TV  “Monte Cristo” “X” kanalına istinadən xəbər verir ki, NATO-nun Baş katibi Mark Rütte mümkün sülh razılaşması çərçivəsində Ukraynanın bütün ərazilərini öz nəzarətində saxlamasının gözlənilmədiyini bildirib. Bundan bir gün əvvəl İranın təhlükəsizlik məsələləri üzrə rəhbəri Möhsün Rzainin Moskvaya səfər etdiyi barədə məlumat yayılıb.

Belə çıxır ki, NATO Ukraynada sülhü satın alır, Rusiyanın İrana yardımı isə bu sövdələşmənin bir hissəsidir?

Zamanlama niyə vacibdir?

ABŞ-də aralıq seçkilər noyabrın 3-də başa çatdı. Bildirilir ki, Pentaqonun İrana qarşı üçgünlük zərbə planı bu səsverməni gözləyirdi. Trampın “məcbur qalacağı təqdirdə” İranı məhv edəcəyini söylədiyi, İranın isə Qeşm adası yaxınlığında daha iki ABŞ dronunu vurduğunu iddia etdiyi bildirilir.

Həmçinin Ukrayna istiqamətində proseslər sürətlənir. Putin noyabrın 10-dan sonra üçtərəfli danışıqlara “prinsip etibarilə” razılıq verib. Çin Tramp, Putin və Si Cinpinin noyabrın 18-19-da Şençjendə keçiriləcək APEC sammitində görüşməsi ilə bağlı təmaslara razılıq verib. Tənqidçilər isə bunu artıq yeni Yalta adlandırırlar.

İki müharibə, bir danışıqlar masası və eyni iki həftə.

Tramp artıq hər iki məsələni bir-biri ilə əlaqələndirib.

Oktyabrın 18-də Rusiyaya qarşı sanksiyaların tətbiqini niyə təxirə saldığını açıqlayıb. Səbəblərdən biri Rusiyanın İrana yardım etməsinin qarşısını almaqdır.

Beləliklə, Vaşinqton artıq İran müharibəsindən uzaq durması üçün Moskvaya sanksiyaların yumşaldılması müqabilində güzəştlər edir. Ukrayna əraziləri məsələsində güzəştə getmək isə daha böyük ödəniş olardı.

Rusiya İrana nə verir?

Dronların ehtiyat hissələri Xəzər dənizi vasitəsilə daşınır. “Bloomberg” Rusiyaya məxsus raketlərin İrana çatdırıldığını yazıb. Həmçinin Rusiya sənədlərində 90 helikopter-raket buraxılış qurğusunun qeyd olunduğu bildirilir.

Rusiya mühəndisləri İranın yeganə atom elektrik stansiyası olan Buşehr AES-in fəaliyyətini təmin edirlər.

Təbriz niyə narahatdır?

2025-ci il Rusiya-İran sazişində müdafiə ilə bağlı müddəa yoxdur. Yəni sənədə əsasən, Moskvanın Təbrizə qarşı heç bir öhdəliyi yoxdur.

Bundan başqa, 2024-cü ilin dekabrında Rusiya Ukraynanı prioritet hesab etdiyi üçün Bəşər Əsədin hakimiyyətdən getməsinə mane olmadı. Rzainin Moskvaya səfəri isə bombalar endirildikdən sonra deyil, bundan əvvəl təminat almaq cəhdi kimi görünür.

Putin İranı niyə asanlıqla tərk etməz?

Moskva ABŞ ilə yaxınlaşan İranı qəbul edə bilməz. İran Xəzər dənizindən Mərkəzi Asiyaya qədər Rusiyanın cənub cinahının təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır.

Bundan əlavə, uzunmüddətli müharibə neftin qiymətini 100 dollar səviyyəsində saxlayır və ABŞ-nin Avropaya ayırdığı sursat ehtiyatlarını azaldır. Buna görə də Putinin gərginliyin azaldılması müqabilində müəyyən güzəştlər tələb edəcəyi gözlənilir.

Putin tərəfdaşını heç vaxt qarşılıqsız tərk etmir. O, onu satır.

Noyabrın 10-dan sonrakı danışıqları, noyabrın 18-də Şençjendə keçiriləcək görüşü və Xəzər dənizindəki daşımaları izləyin. Ukrayna ilə bağlı razılaşmadan sonra yüklərin daşınması yavaşlayarsa, İranın Moskva üçün hansı dəyərə malik olduğunu anlayacaqsınız.

Zəhra Məmmədova