İranı çökdürəcək zərbə xaricdən deyil, daxildən gələ bilər

ABŞ-nin İranı bombalaması, kürd və bəluç silahlı qruplarının üsyana qalxması və buna baxmayaraq İslam Respublikasının daha bir il hakimiyyətdə qalması ehtimalı gündəmə gətirilib.

TodayPress TV  “Monte Cristo” “X” kanalına istinadən xəbər verir ki, Vaşinqtonun planlaşdırılan hücum strategiyasının İranın raket arsenalını, enerji sektorunu və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) komandanlığını hədəf aldığı bildirilir. Bununla belə, “Bloomberg”in istinad etdiyi Qərb kəşfiyyatının məlumatına görə, İran artıq aylarla davam edən zərbələrə baxmayaraq, raket qüvvələrinin təxminən 75 faizini qoruyub saxlaya bilib.

Buna sərhəd bölgələrində üsyanların baş verməsini də əlavə etsək, bir çox paytaxtlarda rejimin qısa müddətdə süqut edəcəyi gözləntisi yaranır.

Lakin bizim proqnozumuz fərqlidir: sürətli süqut deyil, uzun və amansız müharibə.

Bəs ABŞ-nin hava zərbələri kürd və bəluç üsyançılarla birlikdə İslam Respublikasını devirə bilərmi?

Niyə ucqar bölgələrdəki qüvvələr qələbə qazana bilməz?

İranın cənub-şərqindəki bəluç bölgəsində martın 31-dən oktyabrın 10-dək 63 silahlı insident qeydə alınıb. Bu hadisələrin əksəriyyətinə görə məsuliyyəti heç bir qrup üzərinə götürməyib. Üsyançılar isə hələ də bir şəhərə belə nəzarət edə bilmirlər.Əraziləri nəzarətdə saxlaya bilməyən silahlı qruplar onlara qoşulan insanları qoruya bilməz. Halbuki hər hansı üsyanın uğur qazanması üçün ən vacib şərtlərdən biri məhz budur.

1991-ci ildə İraq kürdləri ABŞ- nin bombardmanlarından dərhal sonra Vaşinqtonun onlara dəstək verəcəyinə inanaraq üsyana qalxdılar. Lakin Səddam Hüseyn bu qiyamı bir neçə həftə ərzində yatırdı.

Mərkəz niyə mövqelərini qoruyur?

İran 1980-ci illərdən etibarən məhz belə bir müharibəyə hazırlaşır. SEPAH “mozaik müdafiə” strategiyasından istifadə edir. Bu sistemə əsasən, hər vilayətin öz komandanlığı var və Tehranla əlaqə kəsilsə, yaxud ölkənin rəhbərliyi sıradan çıxarılsa belə, həmin komandanlıqlar müstəqil şəkildə mübarizəni davam etdirə bilər.

Onların arxasında isə analitiklərin qiymətləndirməsinə görə, bir milyona qədər insanı səfərbər etmək imkanına malik könüllü hərbiləşdirilmiş qüvvə olan Bəsic dayanır.

Əsas əhəmiyyət daşıyan raketlər dağların dərinliklərində gizlədilib. Bu isə hava zərbələrinin həmin hədəflərə çatmasını çətinləşdirir.

Üstəlik, rejim belə vəziyyətlə əvvəllər də üzləşib. İran İraqla səkkiz il davam edən müharibədən sağ çıxıb və həmin müharibədən daha zəif deyil, daha nəzarətçi və mərkəzləşdirilmiş sistemlə çıxıb.

Uzunmüddətli müharibə niyə hələ də nəticə verə bilər?

Bombardmanlar ordunu məhv edə bilər, lakin Tehranda hakimiyyətə kimin gələcəyini müəyyənləşdirə bilməz. Rejimlər mərkəzdə parçalanma baş verdikdə süqut edir: SEPAH daxilində parçalanma yarandıqda, nizami ordu əmrlərə tabe olmadıqda və ya paytaxt küçələrində kütləvi etirazlar baş qaldırdıqda.

Qısa müddətli hava əməliyyatı nadir hallarda belə nəticəyə səbəb olur.

Lakin uzunmüddətli və tükəndirici müharibə bunu dəyişə bilər. Aylar keçdikcə raket ehtiyatları tükənir, iqtisadiyyat zəifləyir, SEPAH isə bütün sərhəd vilayətlərində qüvvələrini bölüşdürməyə məcbur qalır. Bu cür xaos isə bu gün heç kimin görə bilmədiyi yeni imkanlar yarada bilər.

Təhlükəsizlik qüvvələri daxilində çevriliş, danışıqlar yolu ilə hakimiyyətdən getmək və ya alternativ güc mərkəzinin yaranması – bunların heç biri hazırda ehtimal olunan ssenari deyil. Lakin təzyiq nə qədər uzun davam edərsə, bu variantların reallaşma ehtimalı da bir o qədər artar.

Əks ssenari:

Bu proqnoza qarşı əsas nümunə 2011-ci ildə Liviyada baş verən hadisələrdir. NATO-nun hava dəstəyi ilə hərəkət edən üsyançılar təxminən yeddi ay ərzində qələbə qazandılar.

Əgər İranda hakimiyyətin mərkəzi gözləniləndən daha tez parçalanarsa, müharibə proqnozlaşdırdığımızdan daha sürətli başa çata bilər.

Beləliklə, sürətli qələbə gözlənilmir. Rejim ilk zərbələrdən sağ çıxa bilər, lakin onu sarsıdan əsas amil uzunmüddətli tükəndirmə müharibəsi ola bilər. Diqqət yetirilməli əsas məqam növbəti üsyançı hücumu deyil, SEPAH daxilində parçalanmanın ilk əlamətləri olmalıdır.

Zəhra Məmmədova