“Hər ailədə ən az 3 uşaq olmalıdır, yoxsa...” – Sosioloq HƏYƏCAN TƏBİLİ ÇALDI

Son illər Azərbaycanda ailə institutunun zəifləməsi və doğum səviyyəsinin azalması ictimai narahatlıq doğuran əsas məsələlərdən birinə çevrilib. Bu tendensiyanın yalnız sosial deyil, həm də milli təhlükəsizlik baxımından ciddi nəticələrə yol aça biləcəyi bildirilir. Vəziyyətdən çıxış yolu üçünsə müxtəlif variantlar mövcuddur. 

Mövzu ilə bağlı TodayPress TV-yə danışan sosioloq Elçin Bayramlı bildirib ki, bir çox ölkələr ailələrə sosial dəstəyin gücləndirilməsi üçün proqramlar reallaşdırsa da, Azərbaycanda bu sahədə uzun müddətdir ki, konkret addımlar atılmır:

“Məsələn, Türkiyə hökuməti yeni sosial dəstək paketi qəbul edərək doğuma görə birdəfəlik müavinəti 5000 lirəyə (təxminən 250 AZN) qədər artırıb. Birinci və ikinci uşaqlara aylıq ödənişlər, üçüncü və daha çox uşağa isə daha yüksək yardım tətbiq olunur. Eyni zamanda, ailələr güzəştli kredit imkanları əldə edirlər. Oxşar dəstək modelləri Rusiya, Gürcüstan, Ermənistan, İran və Avropa ölkələrində də mövcuddur. Təəssüf ki, Azərbaycan bu kontekstdə regionda istisna halına çevrilib. Halbuki, bizim sosial dəstəyə ehtiyacımız daha çoxdur”.

Sosioloqun sözlərinə görə, boşanmaların artması, doğum səviyyəsinin aşağı düşməsi və ailə modelinin zəifləməsi təhlükəli tendensiyalardır:

“Statistikaya əsasən, boşanma halları evliliklərə nisbətən artıb. Ailələrin əksəriyyəti bir uşaqla kifayətlənir. Nadir hallarda iki və ya üçüncü uşaq dünyaya gətirilir. Halbuki, xalqın davamlılığı üçün orta hesabla bir ailədə üç uşaq dünyaya gəlməlidir. Əks təqdirdə, 30-40 il ərzində cəmiyyət sürətlə qocalır və nəticədə milli demoqrafik sistem çökməyə başlayır. Bu, artıq yalnız sosial məsələ deyil, eyni zamanda milli təhlükəsizlik riskidir”.

Ekspert hesab edir ki, Azərbaycanda ailələrin rifahını artırmaq və doğum səviyyəsini yüksəltmək üçün dövlət təcili şəkildə kompleks tədbirlərə başlamalıdır:

“Yeni qurulan ailələr üçün sosial ipoteka imkanları yaradılmalı, doğuma görə birdəfəlik müavinətlər ciddi şəkildə artırılmalı, uşaq pulu sistemi bərpa edilməlidir. Sovet dövründə çoxuşaqlı analara “qəhrəman ana” statusu verilirdi. Bu kimi stimullaşdırıcı addımlar cəmiyyətin ailə modelinə marağını artırmaq baxımından əhəmiyyətlidir. Kifayət qədər maliyyə imkanlarımız var: dövlət büdcəsində hər il xərclənməyən vəsaitlər qalır, Neft Fondunun aktivləri isə artıq 75 milyard dolları keçib. Bu pullar xalqın sağlam gələcəyi üçün nəzərdə tutulubsa, ən doğru xərcləmə məhz bu sahəyə yönəldilməlidir”.

E.Bayramlı qeyd edib ki, bu tədbirlərin təsiri dərhal deyil, yalnız uzunmüddətli perspektivdə hiss olunacaq. Lakin hər keçən gün vəziyyətin daha da kritikləşdiyini nəzərə alaraq təxirəsalınmaz qərarlara ehtiyac var. 

Türkan İsgəndərli