Paşinyanın Bakı ilə bağlı 5 il sonraya hesablanan fırıldağının üstü açıldı
Mirzoyanın hər fürsətdə «Türkiyə ilə sərhəd bu gün-sabah açılır» tələskənliyi ilə Paşinyanın Azərbaycanla sülh imzasını 2031-ə qədər yayındırması eyni zəncirin halqalarıdır. Ermənistan rəhbərliyi Türkiyə ilə qapıları Bakı ilə razılaşmadan qabaq açdırıb həm iqtisadi nəfəslik almaq, həm də danışıqlarda Azərbaycanın təzyiq rıçaqlarını zəiflətmək istəyir.
Sosial şəbəkələrdəki dedi-qodulara və süni ajiotaja gəlincə — vaxtilə SSRİ kimi bir imperiyanın ayıra bilmədiyi Türkiyə–Azərbaycan birliyini bu gün bir neçə bəyanatla və ya təxribatla sarsıtmaq xülyadan başqa bir şey deyil. Şuşa Bəyannaməsi və ortaq strateji maraqlar ortadaykən, Ankaranın Bakını kənarda qoyub İrəvanla təkbaşına qucaqlaşacağını düşünmək İrəvanın növbəti xam xəyalıdır.
Məsələ qardaşlığın sınanması yox, İrəvanın vaxt udmaq üçün qurduğu primitiv gedişləri düzgün oxumaqdır.
Gəlin prosesin pərdəarxasına nəzər salaq.
Paşinyan Niyə 2031 Tarixini Ortaya Atdı?
Paşinyan Nazirlər Kabinetinin iclasında sülh müqaviləsinin imzalanması və ratifikasiyasını 2026–2031-ci illər hökumət proqramının əsas hədəfi kimi göstərdi. Bir qədər əvvəl isə seçkidən dərhal sonra referendum keçirib sülhə gedəcəyini vəd edirdi. Bu kəskin fasilənin və vaxtı 2031-ə qədər dartmağın üç əsas səbəbi var:
Konstitusiya baryeri və referendum qorxusu:
Bakının qəti və haqlı tələbi bəllidir — Ermənistan Konstitusiyasındakı Müstəqillik Bəyannaməsinə (Qarabağa ərazi iddialarına) istinad ləğv edilməlidir. Bunun üçün ümumxalq səsverməsi şərtdir. Paşinyan çox yaxşı anlayır ki, bu referendumu yaxın 1-2 ildə keçirsə, müxalifət və revanşist kəsim prosesi boğa bilər. Referendumu uduzmaq isə həm sülhün, həm də onun hakimiyyətinin sonu deməkdir. Buna görə də ictimai rəyi hazırlamaq bəhanəsi ilə vaxt udmağa çalışır.
Sərhəd və anklav manipulyasiyası: İrəvan prosesi qəsdən mürəkkəbləşdirir: «anklav qalmasın, torpaq mübadiləsi delimitasiyadan sonra aparılsın» kimi şərtlər irəli sürür. Bu cür texniki məsələlərin uzadılması diplomatik dildə işi illərlə uzatmaq cəhdidir.
Daxili auditoriyaya hesablanmış seçki planı: Paşinyan 2031 hədəfini xaricə deyil, daxili seçiciyə ünvanlayır. O, demək istəyir ki: «Sülhü tamamlamaq üçün mənə daha bir idarəçilik dövrü lazımdır». Yəni sülh məsələsini dərhal həll etmək yox, onu öz siyasi hakimiyyətinin zəmanətinə çevirmək niyyətindədir.
Mirzoyanın «Sabah sərhəd açıla bilər» tələskənliyi nəyə xidmət edir?
Xarici işlər naziri Mirzoyanın az qala hər çıxışında «bir səhər oyanıb sərhədin açıldığını görə bilərik» tezisini təkrarlaması, Qarsdakı təmasları və Ani körpüsünü qabartması təsadüfi deyil.
Məntiq olduqca sadədir:
Əgər Azərbaycanla sülh və kommunikasiyaların açılması prosesi 2031-ə qədər uzadılacaqsa, Ermənistan təcriddə qalıb iqtisadi baxımdan boğulmaq istəmir. İrəvan özünə təcili alternativ nəfəslik axtarır və bunu Türkiyə ilə sərhədin tezliklə açılmasında görür.
Erməni diplomatiyası düşünür ki, Bakı ilə sülh bağlamadan Türkiyə ilə münasibətləri qismən də olsa normallaşdıra bilsə, Azərbaycan qarşısındakı iqtisadi və siyasi asılılığını azaldacaq. Bu gedişlə həm Bakıya, həm də Moskvaya «mənim alternativ çıxışım var» mesajı verməyə, masada şərtlərini diqtə etmək üçün mövqeyini gücləndirməyə çalışırlar.
Ortada hansısa sürpriz yoxdur. Paşinyan komandasının etdiyi şey sülhdən qaçmaq deyil, sülhün şərtlərini öz xeyrinə dəyişmək üçün zaman udmaq taktikasıdır.
Plan belə qurulub: Bakı ilə yekun razılaşmanı 2031-ə qədər uzadıb daxildə manevr imkanı qazanmaq, eyni zamanda Mirzoyanın bəyanatları ilə Ankaranı razı salıb sərhədi birtərəfli açdırmaq. Lakin Ankaranın «Bakı ilə razılaşma olmadan İrəvanla tam normallaşma yoxdur» prinsipial mövqeyi fonunda İrəvanın bu gedişinin arzuladıqları kimi işləməsi real görünmür.
İsmayıl Şahlı
