Duran: "Dünyaya yeni müharibənin qalibləri deyil, yeni dünyanın qurucuları lazımdır"
Türkiyə Prezident Administrasiyasının Kommunikasiya İdarəsinin rəhbəri Burhanəddin Duran bildirib ki, dünyaya yeni müharibənin qalibləri deyil, yeni dünyanın qurucuları lazımdır.
TodayPress TV xəbər verir ki, o, bu barədə İstanbul Konqres Mərkəzində onuncu dəfə keçirilən və “Mərkəzsiz dünya: qaydalar işləmədikdə kim liderlik edəcək?” şüarı altında təşkil olunan TRT World Forumunun açılış mərasimində çıxış edərkən bildirib.
Çıxışında Duran dünya nizamının aktual məsələlərinə həsr olunmuş forumda iştirakına görə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğana təşəkkür edib.
Onun sözlərinə görə, TRT World Forum əvvəlki illərdə olduğu kimi, dünyanın müxtəlif regionlarını, mədəniyyətlərini və intellektual ənənələrini təmsil edən şəxsləri bir araya gətirib. O, Ərdoğanın baxışı sayəsində beynəlxalq brendə çevrilən builki görüşün bəşəriyyətin ortaq gələcəyinin müzakirəsi üçün yeni imkanlar açacağına ümid etdiyini bildirib.
Duran beynəlxalq sistemin dərin struktur böhranı və güc mərkəzlərinin yerdəyişməsi ilə üzləşdiyini qeyd edib. Nüfuzlu oyunçuların sayı artdıqca ümumi qaydalar zəifləyir, qlobal rəqabətin kəskinləşməsi isə kollektiv məsuliyyət hissini azaldır.
O vurğulayıb ki, müasir dünyada sülh üçün imkanlar azalır, ənənəvi müharibələr və dolayı münaqişələr riskləri artır. Bundan əlavə, süni intellekt və rəqəmsal texnologiyalar sahəsində hökmranlıq uğrunda mübarizə yeni güc münasibətləri formalaşdırır.
Kommunikasiya İdarəsinin rəhbərinin sözlərinə görə, texnofaşizm də texnologiyaların hökmranlıq və nəzarət alətinə çevrilməsi riskini artırır.
“Təhdidlər qlobal xarakter alır, qərarlar isə milli səviyyədə qalır”
Duran bildirib ki, sadalanan çağırışlar fonunda beynəlxalq təşkilatlar tədricən effektivliyini itirir.
O diqqətə çatdırıb ki, eyni zamanda iqlim böhranı, miqrasiya, epidemiyalar və ərzaq təhlükəsizliyi də daxil olmaqla, qlobal həmrəylik tələb edən problemlərin sayı artır.
Duran beynəlxalq sistemin struktur böhranının ən bariz nümunəsi kimi Qəzzadakı vəziyyəti göstərib. Onun sözlərinə görə, baş verənlər beynəlxalq ictimaiyyətin yalnız böhranların qarşısını almaq deyil, həm də sülhü, ədaləti və insan ləyaqətini qorumaq iqtidarında olmadığını nümayiş etdirir.
O əlavə edib ki, mövcud dünya nizamının zəifləməsi eyni zamanda daha ədalətli beynəlxalq sistemin formalaşması üçün imkanlar açır.
Duran həmçinin bildirib ki, hazırkı beynəlxalq vəziyyət iki dünya müharibəsi arasındakı dövrü xatırladır. Həmin dövrdə, onun sözlərinə görə, böyük dövlətlər arasında rəqabət güclənir, iqtisadi proteksionizm yayılır, beynəlxalq təşkilatlar isə effektivliyini itirirdi.
“Bu gün biz üçüncü dünya müharibəsi ehtimalının müzakirə olunduğu bir dövrdə yaşayırıq. Lakin biz yenidən eyni tarixi dövrü yaşamağa məcburuqmu? 1939-cu ilin fəlakətini yaşamadan 1945-ci ilin quruculuq iradəsinə nail ola bilmərikmi? Məhz bu əsas suala hazırkı forumda cavab axtaracağıq. Prezidentin rəhbərliyi altında bizim cavabımız son dərəcə aydındır: tarix təkrarlanmağa məcbur deyil”, – deyə Duran bildirib.
“Biz yeni beynəlxalq nizamın qurulmasına əsaslanan qurucu plüralizmi təklif edirik”
Türkiyə rəsmisinin sözlərinə görə, genişmiqyaslı dağıntılardan sonra aparılan danışıqlar məcburi zərurətə çevrilə bilər, fəlakət başlamazdan əvvəl yeni razılaşmalara nail olmaq isə siyasi iradə tələb edir.
“Dünyaya yeni müharibənin qalibləri deyil, yeni dünyanın qurucuları lazımdır. Keçmişdə yalnız böyük müharibədən sonra mümkün olmuş institusional yenilənməni bu gün sülh şəraitində həyata keçirmək dövrümüzün ən mühüm siyasi sınağıdır”, – deyə o vurğulayıb.
Duran qeyd edib ki, Türkiyə Prezident Ərdoğanın rəhbərliyi altında təxminən dörddəbir əsrdir məhz bu yanaşmanı müdafiə edir.
O xatırladıb ki, “Dünya beşdən böyükdür” şüarı Ankaranın beynəlxalq sistemdə yetərsiz təmsilçilik və ədalətsizliklə bağlı mövqeyini əks etdirir, “Daha ədalətli dünya mümkündür” çağırışı isə yeni dünya nizamının yaradılması istəyini ifadə edir.
Onun sözlərinə görə, Türkiyə hesab edir ki, mərkəzsizləşən dünyanın sabitləşdirilməsi yeni dominant güc mərkəzinin yaradılmasına deyil, müxtəlif güc mərkəzlərinin ümumi məsuliyyət və hüquq prinsipləri ətrafında birləşdirilməsinə əsaslanmalıdır.
Duran vurğulayıb ki, Ankara gücün daha balanslı bölüşdürülməsini, təmsilçiliyin genişləndirilməsini və ümumi məsuliyyətə əsaslanan beynəlxalq nizamın formalaşdırılmasını nəzərdə tutan qurucu plüralizmin tərəfdarıdır.
Kommunikasiya İdarəsinin rəhbəri həmçinin bildirib ki, əvvəllər təxirə salınan islahatların zərurəti artıq diqqətdən kənarda qala bilməz. O əmin edib ki, Türkiyə siyasi iradəsi və strateji baxışı sayəsində bu tarixi vəzifənin yerinə yetirilməsinə töhfə verməyə davam edəcək.
Çıxışının sonunda Duran diplomatiyanın intellektual və institusional əsaslarının gücləndirilməsi məsələsinə toxunub. O qeyd edib ki, Prezident Administrasiyasının Kommunikasiya İdarəsi tərəfindən inkişaf etdirilən forum diplomatiyası sammit diplomatiyasını tamamlayır.
Onun sözlərinə görə, İstanbulda keçirilən STRATCOM sammitləri çərçivəsində hər il kommunikasiya və təhlükəsizlik sahəsində beynəlxalq gündəmi formalaşdıran müzakirələrin iştirakçıları bir araya gəlirlər.
Bundan əlavə, NATO sammiti çərçivəsində Münhen Təhlükəsizlik Konfransı və SETA Fondu ilə birgə qlobal təhlükəsizliyin gələcəyinə həsr olunmuş “Ankarada müttəfiqlər” proqramı təşkil edilib.
Türk Dövlətləri Təşkilatının sammiti çərçivəsində isə türk xalqlarının ortaq gələcəyinə həsr olunmuş Türk Dünyası Dialoq Forumu keçirilib.
Duran əlavə edib ki, gələn ay Türkiyə-Afrika sammiti çərçivəsində də analoji forumun keçirilməsi planlaşdırılır.
Gültac Mehdi̇zadə
