Türkiyənin raket qalxanı: Qitələrdən qitələrə zərbə
Türkiyə son illərdə müdafiə sənayesində əldə etdiyi irəliləyişlə regionun ən güclü raket qüvvələrindən birinə çevrilib.
"Roketsan", "TÜBİTAK" və başqa böyük hərbi sənaye şirkətlərinnin birgə işləri nəticəsində hazırlanan müxtəlif mənzilli ballistik və qanadlı raketlər Türkiyə ordusuna həm taktiki, həm də strateji səviyyədə geniş imkanlar yaradır. "SAHA" və "IDEF" sərgilərində də nümayiş etdirilən bu sistemlər Türkiyənin gücünün bütün dünyaya aydın sübutudur.
"Yıldırım Han" – İlk qitələrarası ballistik raket
"Yıldırım Han" Türkiyənin indiyədək ən uzaq mənzilli raketi kimi diqqət çəkir. İlk dəfə "SAHA-2026" sərgisində təqdim olunan bu sistemin mənzili 6000 kilometrdən çoxdur.
"Mach 9"dan "Mach 25"ə qədər sürətə çata bilən raket (təxminən 8 km/s və ya 30.000 km/saat) maye yanacaqla işləyir və təxminən 3000 kiloqram yük daşıma qabiliyyətinə malikdir. Dörd mühərrikli çoxmərhələli konstruksiyası ilə seçilən "Yıldırım Han" Avropa, Yaxın Şərq, Şimali Afrika və Qafqazın böyük hissəsinə zərbə endirmək qabiliyyətinə malikdir.
Hərbi ekspertlər bu raketin Türkiyəyə böyük strateji güc və imic qazandıracağını vurğulayırlar. Konvensional döyüş başlığı ilə istifadə olunsa da, onun inkişafı ölkənin müstəqil uzun mənzilli zərbə potensialını ciddi şəkildə artırır. Hazırlıq prosesi nisbətən uzun çəksə də, performans göstəriciləri yüksək qiymətləndirilir. Bu proqram Türkiyə müdafiə sənayesinin ən mühüm nailiyyətlərindən biri hesab edilir.
"Cenk" – Orta mənzilli ballistik raket
"Cenk" Türkiyənin orta mənzilli ballistik raket proqramının flaqmanıdır. "Tayfun" ailəsi əsasında hazırlanan raketin mənzili 2000 kilometrdən artıqdır.
"Mach 5"dən yüksək sürətə malik olan sistem (təxminən 6.000-7.000 km/saat). Qlobal mövqeləndirmə və naviqasiya sistemləri ilə idarə olunur, hədəfdən sapma dəqiqliyi isə 10 metrdən aşağıdır. Manevr qabiliyyətli aparat (MaRV) ilə təchiz oluna bilən "Cenk", müasir hava hücumundan müdafiə sistemlərindən yayınmaq üçün əlverişlidir.
Raket daşıyan qoşqu tipli mobil buraxılış qurğularında daşınan raket komanda mərkəzləri, hava bazaları və limanlar kimi strateji hədəflərə zərbə vurmaq üçün nəzərdə tutulub. 2023-cü ildən inkişafı davam etdirilən sistemin seriyalı istehsalı genişləndirilir. "Cenk", Türkiyəyə regionda dərin zərbə imkanları verən əsas sistemlərdən biridir.
"Tayfun Block 4" – Hipersonik uzun mənzilli raket
"Tayfun Block 4" ailənin ən güclü və iri variantıdır. Uzunluğu təxminən 10 metr, çəkisi 7200 kiloqrama yaxın olan raketin mənzili 1500 kilometrdən çoxdur.
"Mach 5" və daha yüksək sürətlə hərəkət edən bu hipersonik sistem (təxminən 6.000-8.500 km/saat) nüfuzedici döyüş başlığı daşıya bilir. "Block 1"dən xeyli böyük və təkmilləşdirilmiş olan "Tayfun Block 4", 2025-ci ildə "IDEF" sərgisində, 2026-cı ildə isə daha iri konfiqurasiyada nümayiş olunub.
Manevr qabiliyyəti və yarı-ballistik trayektoriyası sayəsində "S-400" kimi qabaqcıl hava hücumundan müdafiə sistemlərini keçmək potensialına malikdir. Seriyalı istehsala hazırlıq işləri davam edir. Bu raket Türkiyəni hipersonik silahlara malik ölkələr sırasında yer alır.
"Gezgin" – Uzun mənzilli qanadlı raket
"Gezgin" Türkiyənin "Tomahawk" tipli qanadlı raketidir. Mənzili 1000 kilometrdən artıq olan sistem aşağı radar izi (gizli texnologiya) ilə fərqlənir. Qlobal mövqeləndirmə sistemi, naviqasiya, ərazi kontur uyğunlaşdırma (TERCOM) və infraqırmızı axtarıcı ilə təchiz olunmuş raket uçuş zamanı hədəfi dəyişmək imkanı verən məlumat ötürmə bağlantısına malikdir. Quru, gəmi və sualtı qayıqlardan (Reis sinfi) buraxıla bilir.
Qanadlı raketlər üçün tipik sürət subsonik və ya aşağı supersonikdir (təxminən 800-1.000 km/saat). "MIDLAS" vertikal buraxılış sistemi ilə uyğunlaşdırılan "Gezgin", dəniz qüvvələrinə xüsusi üstünlük təmin edir. "SOM" və "Atmaca" raketlərinin ailəsini tamamlayan bu sistem uzun mənzilli dəqiq zərbələr üçün ideal hesab olunur. Testlər uğurla davam edir.
"Tayfun Block 1" – Əsas ballistik raket
"Tayfun Block 1" ailənin ən çox yayılan variantıdır. "Bora" raketinin inkişaf etmiş versiyası olan sistemin mənzili 800 kilometrdən çoxdur. "Mach 5-6" sürətə çatan raket (təxminən 6.000-7.500 km/saat) 500 kiloqrama yaxın döyüş başlığı daşıyır və hədəfdən sapma dəqiqliyi 5-10 metr aralığındadır.
Mobil buraxılış qurğularında yerləşdirilən "Tayfun Block 1" artıq Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin inventarındadır.
Hava hücumundan müdafiə qurğuları, radarlar və komanda məntəqələri kimi prioritet hədəflərə qarşı effektivdir. Bu raket Türkiyənin ballistik proqramının əsas sütunlarından biridir.
"Bora" – Taktiki ballistik raket
"Bora" Türkiyənin ilk yerli taktiki ballistik raketidir. Çinin "B-611" ballistik raketi əsasında hazırlanmış sistem 2017-ci ildən orduda xidmətdədir. 280-300 kilometr mənzilə malik olan raket 470 kiloqramlıq döyüş başlığı daşıyır və "Mach 5" sürətə çata bilir (təxminən 6.000 km/saat).
İxrac variantı “Khan” adı ilə tanınır və artıq İndoneziyaya satılıb.
Suriya və İraq əməliyyatlarında real döyüş şəraitində sınaqdan keçirilən "Bora", artilleriya mövqeləri və qoşun yığılmasına qarşı yüksək effektivlik göstərir. Mobil və etibarlı olması ilə seçilən bu raket sonrakı daha iri sistemlərin əsasını qoyub.
Bu raket ailəsi Türkiyəyə taktiki səviyyədən qitələrarası səviyyəyə qədər pilləli zərbə qabiliyyəti verir. Mobillik, yüksək dəqiqlik və yerli istehsal ölkənin müdafiə siyasətində müstəqilliyini gücləndirir. İnkişaf işləri davam edir və gələcəkdə yeni hipersonik və çoxplatformalı variantların ortaya çıxacağı gözlənilir.
Nicat Osmanlı
