Onlar Tehrandakı rejimin son maskasını qopardı - Ramiz Yunus yazır...

Bəzən bir pilotsuz uçuş aparatı siyasət haqqında illərlə aparılan diplomatiyadan daha çox şey deyir.

Bəzən bir səhər siyasət haqqında illərlə səsləndirilən diplomatik bəyanatlardan daha çox danışır.

Azərbaycanın Naxçıvan Muxtar Respublikasında baş verən səhər məhz belə bir məqam oldu. İran ərazisindən gələn iki pilotsuz uçuş aparatı — onlardan biri hava limanının binasına zərbə endirdi, digəri isə məktəbdən cəmi bir neçə on metr aralıda yerə düşdü — təkcə Azərbaycanın hava məkanını pozmadı. Onlar Tehrandakı rejimin siyasətinin son maskasını da qopardı və onun əsl simasını göstərdi.

Belə hallarda təsadüflər demək olar ki, olmur.

Rəsmi Bakının reaksiyası dərhal oldu. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev təcili olaraq ölkənin Təhlükəsizlik Şurasını topladı və son dərəcə sərt bəyanatla çıxış etdi. Mahiyyət etibarilə bu, son illərdə Azərbaycan Prezidentinin rəsmi Tehranın ünvanına səsləndirdiyi ən kəskin xəbərdarlıqlardan biri oldu və bu sərtlikdə gözlənilməz heç nə yox idi.

Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın prinsipial mövqeyini xatırlatdı:  münasibətlərin mürəkkəb tarixinə və İran tərəfinin çoxsaylı qeyri-dost addımlarına baxmayaraq, Azərbaycan ərazisi heç vaxt üçüncü dövlətlər tərəfindən İrana qarşı fəaliyyət üçün istifadə olunmayıb və bundan sonra da istifadə olunmayacaq.

Rəsmi Bakı bu mövqeyi müxtəlif səviyyələrdə dəfələrlə vurğulayıb. Bu baxımdan bugünkü insident daha da diqqət çəkici görünür.

Xüsusilə də bu təxribatın Azərbaycan Prezidentinin İranın ali rəhbərinin həlak olması ilə əlaqədar başsağlığı verməsindən və şəxsən Bakıda İran səfirliyini ziyarət edərək faciə anında qonşu dövlətə hörmət nümayiş etdirməsindən cəmi bir gün sonra baş verməsi olduqca simvolikdir. İranın bu jestə cavabı isə pilotsuz aparatların Azərbaycan ərazisinə zərbəsi oldu.

Məhz buna görə də Prezident İlham Əliyev çıxışında İran rəhbərliyini nankor adlandırdı və tam aydın şəkildə xəbərdarlıq etdi: Azərbaycan gələcəkdə bu cür təxribatların qarşısını almaq üçün bütün zəruri tədbirləri görmək hüququnu özündə saxlayır. Ölkənin bütün aidiyyəti nazirlikləri və güc strukturları artıq yüksək hazırlıq rejiminə keçirilib.

Bununla belə, Azərbaycan cəmiyyəti üçün baş verənlər gözlənilməz olmadı. Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşı Tehranın siyasətinin real xəttini çox yaxşı xatırlayır.

Bu xətt xüsusilə Azərbaycan ilə Ermənistan arasında baş vermiş iki Qarabağ müharibəsi zamanı da aydın şəkildə üzə çıxdı. İran rejimi onilliklər boyu Azərbaycanla “din qardaşlığı” haqqında danışmağı sevirdi.

Lakin konkret siyasi addımlar məsələsi ortaya çıxanda bu dini şüarın arxasında tamamilə başqa bir reallıq gizlənirdi.

Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa etdiyi dövrdə Tehran faktiki olaraq erməni təcavüzünün bütün illəri ərzində xristian Ermənistanı siyasi, iqtisadi və logistik baxımdan dəstəkləyirdi. Bu vəziyyətdə dini ritorika İran rejiminin geosiyasi hesablamalarını ört-basdır edən sadə bir pərdə təsiri bağışlayırdı.

Səbəb aydın idi. İranın teokratik rejimi üçün güclü, uğurlu və dünyəvi Azərbaycanın mövcudluğu faktı həmişə son dərəcə narahatlıq doğurub. Müstəqil xarici siyasətə, dinamik iqtisadiyyata və açıq cəmiyyətə malik belə bir Azərbaycan Tehrandakı radikal dairələr üçün həmişə boğazda qalan sümük kimi olub və bu gün də elədir.

Azərbaycanda İran siyasətinin bu real xəttini yaşlı nəsildən tutmuş artıq müstəqil dövlətdə böyüyən gənclərə qədər hamı çox yaxşı anlayır və bilir. Azərbaycanda bunu heç vaxt unutmayıblar və unutmayacaqlar. Amma coğrafiya seçim imkanı qoymur. Qonşuları seçmək olmur...

Azərbaycan ərazilərinin təxminən otuz illik işğalı dövründə rəsmi Bakı strateji səbir nümayiş etdirirdi. Rəsmi Tehranın açıq şəkildə qeyri-dost siyasətinə baxmayaraq, Azərbaycan regional ziddiyyətlərin açıq qarşıdurmaya çevrilməsinə imkan vermirdi.

Lakin İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra regionda vəziyyət köklü şəkildə dəyişdi.

Azərbaycanın Ermənistan üzərində qələbəsi təkcə ölkənin ərazi bütövlüyünü bərpa etmədi, həm də Cənubi Qafqazda qüvvələr balansını tamamilə dəyişdi. Bu gün Azərbaycan regionun əsas siyasi və hərbi mərkəzlərindən birinə çevrilib. Ölkəmiz müasir orduya, güclü iqtisadi bazaya və qardaş Türkiyə ilə strateji ittifaqa malikdir. Məhz bundan sonra İran siyasətinin tonallığı da nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişməyə başladı.

Tehranda yaxşı anlayırlar ki, bugünkü Azərbaycan artıq 1990-cı illərin əvvəlindəki ölkə deyil. Bu, güclü orduya, sabit dövlətçiliyə və etibarlı müttəfiqlərə malik bir dövlətdir və Azərbaycanla açıq qarşıdurma cəhdi İran üçün son dərəcə xoşagəlməz nəticələrə səbəb ola bilər.

Elə buna görə də son illərdə İranın siyasi sistemi hətta simvolik jestlər nümayiş etdirməyə çalışıb, o cümlədən Azərbaycan mənşəli siyasətçilərin yüksək dövlət vəzifələrinə irəli sürülməsi kimi addımlar atılıb.

Lakin simvolik jestlər fundamental ziddiyyətləri dəyişə bilmir. Xüsusən də reallıq Azərbaycan ərazisinə pilotsuz aparatların zərbələri ilə yenidən özünü xatırladanda.

Regionda baş verən proseslərin fonunda getdikcə daha çox belə bir sual yaranır: bu cür insidentlər İran rejiminin öz daxilində baş verən böhranın əlaməti deyilmi?

Böyük hərbi potensiala və çoxsaylı silahlı strukturlara malik dövlət idarəetmə vahidliyini itirməyə başlayanda bu, həmişə qonşu ölkələr üçün artan təhlükə mənbəyinə çevrilir.

Tibbdə yaxşı məlumdur ki, ağır xəstənin aqoniyası ətrafdakılar üçün də təhlükəli ola bilər. Siyasətdə də oxşar məntiq işləyir. Raketlərlə, pilotsuz aparatlarla və çoxsaylı güc strukturları ilə silahlanmış rejim daxili dezorganizasiya mərhələsinə daxil olanda bu, bütün region üçün son dərəcə riskli vəziyyət yaradır.

Məhz buna görə Bakının sərt bəyanatları emosiyalar deyil, strateji hazırlıq siqnalıdır.

Təsadüfi deyil ki, Azərbaycan artıq Türkiyənin dəstəyini alıb. İki ölkə arasında Şuşa Bəyannaməsi ilə möhkəmləndirilmiş hərbi-siyasi ittifaq təhlükəsizlik məsələlərində sıx koordinasiyanı nəzərdə tutur. Rəsmi Ankara və Bakı milli maraqların müdafiəsi məsələsində birgə və strateji şəkildə hərəkət edə bildiklərini artıq dəfələrlə sübut ediblər.

XX əsrin tarixi artıq göstərib ki, səhvlər və gecikmələr hansı faciələrə gətirib çıxara bilər. 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutu da belə dərslərdən biri idi.

Bu gün Cənubi Qafqaz artıq başqadır. Burada artıq nə güc vakuumu var, nə də onilliklər boyu mövcud olan geosiyasi qeyri-müəyyənlik. Burada güclü Azərbaycan, özünə inanan xalq və Türkiyə ilə strateji ittifaq var. Əgər regionda kimsə hələ də sabitliklə oynamağa, qonşuları təhrik etməyə və onların səbrini sınamağa çalışırsa, sadə bir tarixi qanunauyğunluğu xatırlamalıdır: belə oyunlar demək olar ki, həmişə onları başlayanlar üçün eyni cür başa çatır.

Əgər region həqiqətən də ciddi transformasiyalar dövrünə daxil olursa, Azərbaycan və Türkiyə Cənubi Azərbaycan faktorunu da — sərhədin o tayında yaşayan milyonlarla etnik azərbaycanlının taleyini — nəzərə almağa məcbur olacaq. 

Bu gün əsas vəzifə keçmişin faciəli səhifələrinin təkrarlanmasına yol verməməkdir. Və türk xalqlarının qanının bir daha heç vaxt tökülməməsi üçün mümkün olan hər şeyi etməkdir.

1918–1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə formalaşmış və Vətənimizin toxunulmazlığı prinsipi kimi nəsildən-nəslə ötürülən sözləri də xatırlamaq yerinə düşər:

"Evinizin sərhədlərini pozanları heç vaxt bağışlamayın".

Qonşular tərəfindən daimi təhlükə şəraitində səsləndirilmiş bu sözlər bu gün də region üçün xəbərdarlıq kimi səslənir.

Siyasət tarixində belə nümunələr çoxdur və onların sonu demək olar ki, həmişə eyni olur. Necə ki, filosof Nikkolo Makiavelli bir vaxtlar dəqiq demişdi: “Külək əkən, fırtına biçər”.

Ramiz Yunus

“Xəzər” Beynəlxalq Universitetinin siyasi elmlər üzrə professoru

TodayPress TV