Amerikanın görən gözü KOR OLDU: Çinin dünyanı fəth edən 12 silahı...

Dünyada böyük dəyişiklik baş verir. Uzun illər boyu texnologiyadan tutmuş qidaya qədər hər şeydə Amerikadan və Avropadan asılı olan Çin artıq bu zəncirləri bir-bir qırır. Pekin rəhbərliyi artıq sadəcə özünü qorumur, həm də dünyada qaydaları dəyişən əsas gücə çevrilir.

Bəs Çin Qərbin hansı silahlarını özünə qarşı çevirə bildi?

Əvvəllər hamımız, o cümlədən Çin də xəritə və naviqasiya üçün Amerikanın GPS sistemindən asılı idi. Amma Çin özünün "BeiDou" sistemini qurdu. Bu sistem o qədər dəqiq işləyir ki, artıq Yaxın Şərqin zəngin neft maqnatları belə GPS-i atıb Çin sisteminə keçirlər. Bununla da Amerikanın dünyanı izləyən gözü bir növ kor oldu.

Eyni vəziyyət göylərdə və dənizlərdə də yaşanır. İllərdir sərnişin təyyarəsi bazarında təkbaşına at oynadan Amerikanın "Boeing" şirkəti artıq çətin günlər yaşayır. Çinin yerli istehsalı olan "C919" təyyarəsi indidən 1200-dən çox sifariş yığıb və "Boeing"ə milyardlarla dollar ziyan vurub.

Hərbi sahədə isə Çinin yeni "Fujian" aviadaşıyıcısı gəmisi və uzaq mənzilli raketləri Amerikanın hərbi rəhbərliyini ciddi şəkildə narahat etməyə başlayıb.

Amerika Çini çip və texnologiya blokadası ilə sıxışdırmaq istəyirdi, amma bu plan tərsinə döndü. Çin öz çiplərini ("Yangtze" və "Kirin") istehsal edib bazara çıxardı. Nəticədə Amerikanın "Qualcomm" kimi nəhəng şirkətləri qorxudan qiymətləri bir gecədə aşağı salmalı oldular.

İş o yerə çatıb ki, Çinin dövlət qurumları və böyük bankları Amerikanın "Windows" proqramını tamamilə silib, yerli "UOS" sisteminə keçiblər. Bank sistemlərində istifadə olunan "Oracle" bazaları da Çinin yerli proqramı "OceanBase" ilə əvəzlənib. Ağır sənayedə, məsələn, nəhəng tunelqazma maşınlarının layihələndirilməsində də artıq Qərb proqramlarından deyil, Çinin öz proqram təminatından istifadə olunur. Hətta sosial mediada belə, Çinin "Xiaohongshu" proqramı Amerikada o qədər populyarlaşıb ki, Mark Zukerberq çarəsizcə istifadəçilərinin Çin tətbiqinə qaçmasını izləyir.

Çin artıq benzillə işləyən maşınlar dövrünü bağlayır. Yerli avtomobil nəhəngi "BYD" elə güclü batareyalar istehsal etdi ki, Yaponiyanın "Toyota" rəhbərləri bu maşınları alıb içinı açaraq sirrini tapmağa çalışırlar. Bu gedişat Amerikanın elektrikli maşın nəhəngi "Tesla"ya da milyardlarla dollar dəyər itirtdi. İndi yeni enerji dünyasında qaydaları Çin yazır.

Xəstəxanalarda gördüyümüz o bahalı KT (kompüter tomoqrafiyası) cihazlarında da vəziyyət dəyişib. Çinin "Shanghai United Imaging" şirkətinin istehsal etdiyi cihazlar indi Amerika və Avropa xəstəxanalarında quraşdırılır. Bu rəqabət qarşısında Almaniyanın məşhur "Siemens" şirkəti qiymətlərini yarıbayarı endirməyə məcbur olub.

Çinin bu uğurları çox vacib iki sahə ilə möhkəmlənir: pul və yemək.

İllərdir hamımız bilirik ki, dünyada ticarət dollarla dönür. Amma Çin öz pul vahidi olan Yuan (RMB) ilə elə bir ödəniş sistemi qurdu ki, bura artıq 180 ölkə qoşulub. Ən maraqlısı isə odur ki, Səudiyyə Ərəbistanı artıq Çinə nefti dollarla yox, Yuanla satmağa razılaşıb. Bu, dolların dünyadakı hakimiyyətinə vurulan ən böyük zərbədir.

Son olaraq, ən həssas mövzu qida təhlükəsizliyidir. Çin uzun müddət Amerikanın geni dəyişdirilmiş toxumlarından asılı idi. Lakin Çinli alimlər şoran və yararsız torpaqlarda belə rekord dərəcədə bol məhsul verən xüsusi düyü növü yetişdirdilər. Bununla da Çin qida sahəsində Amerikanın "Monsanto" kimi şirkətlərinin patent asılılığından tamamilə xilas oldu.

Çinin fərqli-fərqli sahələrdə atdığı bu addımlar göstərir ki, dünya artıq tək bir mərkəzdən – Qərbdən idarə olunmur. Çin sadəcə xarici malların oxşarını düzəltmir, o, həm də bir çox sahədə dünyanın ən yaxşısına çevrilir. Bu temp göstərir ki, yaxın gələcəkdə dünya iqtisadiyyatının və texnologiyasının mərkəzi tamamilə dəyişəcək.

Qiymət Mahir