Trampın yarımçıq G7 görüşü: Yaxın Şərqdə oyunçular dəyişir?

“ABŞ prezidenti Donald Trampın "Böyük Yeddilik" (G7) sammitini yarımçıq qoyaraq Vaşinqtona geri dönməsi təsadüfi deyil. Bu addım Yaxın Şərqdə baş verən proseslərin — xüsusilə İran-İsrail qarşıdurmasının — ABŞ-nin xarici siyasət prioritetlərini və beynəlxalq güc balansını ciddi təhlükə altına alması ilə izah olunur”.

Siyasi şərhçi Həşim Səhrablı bunu TodayPress TV-yə danışarkən deyib. 

O hesab edir ki, İran-İsrail qarşıdurması əslində Qərb-Şərq mübarizəsinin tərkib hissəsidir”.

“Biz bu qarşıdurmaya yalnız İran və İsrail arasında baş verən lokal münaqişə kimi baxsaq, yanılmış olarıq. İsrailin son dövrlər İrana qarşı atdığı addımlar Vaşinqtonla koordinasiyalı şəkildə həyata keçirilib. Yəhudi dövlətinin Baş naziri Benyami Netanyahunun və digər israilli rəsmilərin açıqlamaları da göstərir ki, ABŞ-nin razılığı olmadan İsrailin bu cür cəsarətli addımlar atması mümkün olmazdı. 

Digər tərəfdən, İranın da son aylarda ABŞ-nin çağırışlarına məhəl qoymaması, nüvə zənginləşdirmə proqramında güzəştə getməməsi və hərbi texnika, xüsusilə ballistik raketlər və pilotsuz uçuş aparatları sahəsində arsenalını genişləndirməsi, ölkənin öz siyasi mövqeyində ciddi dəyişikliklərə getdiyini göstərir. İranın bu cəsarətinin arxasında isə Rusiyanın və Çinin dəstəyi dayanır”.

Analitik hazırkı İran-İsrail qarşıdurmasını yeni “soyuq müharibə” mərhələsinin lokal əks-sədası hesab edir: 

“Artıq nə İsrail, nə də İran təkbaşına qərar qəbul edib hərəkət etmir. Onlar arxalarında dayanan böyük güclərin - ABŞ, Çin və Rusiyanın – maraqlarını da nəzərə alaraq addım atırlar.

Gələcək ssenarilər klassik yanaşmalara əsaslanacaq. ABŞ İranla masa arxasına əyləşəcək, müəyyən güzəştlər əldə olunacaq, bu isə həm daxili auditoriyaya, həm də xarici rəqiblərə mesaj xarakteri daşıyacaq. Nəticədə İsrail hücumları dayandıracaq, İran da qismən məqsədinə çatmış şəkildə geri çəkiləcək. Beləliklə, tərəflər yenidən gərgin, lakin balanslı status-kvoya qayıdacaqlar. Yaxın dövrdə bu qarşıdurmanın genişmiqyaslı müharibəyə çevrilməsi ehtimalı aşağıdır”.

Qeyd edək ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp Yaxın Şərqdəki vəziyyətlə əlaqədar Kanadada keçirilən G7 sammitini vaxtından əvvəl tərk edərək Ağ Evə qayıdıb. Daha əvvəl isə Trampın Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski ilə görüşəcəyi bildirilmişdi. Lakin ABŞ liderinin erkən qayıdışı mümkün görüşü təxirə salıb. 

Töhfə Səməd