Tarixin ən qorxulu filmi 45 yaşında: İki fərqli düşüncənin məhsulu

1980-ci ilin 23-mayında ekranlara çıxan və tezliklə qorxu janrının klassikasına çevrilən Stenli Kubrikin “Şəfəq” (The Shining) filmi bu il 45 illiyini qeyd edir. Stiven Kinqin eyniadlı romanı əsasında çəkilən bu ekran işi zamanla təkcə qorxu filmləri arasında deyil, ümumiyyətlə kino tarixində kult statusu qazanıb. Cek Nikolsonun obrazı isə filmin simvoluna çevrilib.

TodayPress TV xəbər verir ki, romanın ideyası Stiven Kinqə 1974-cü ildə, həyat yoldaşı ilə Koloradodakı “Stanley” otelində keçirdiyi gecədə yuxusunda gəlib. Oğlu otelin dəhlizində qaçır, onu təqib edən isə “yanğın şlanqı” idi. Bu yuxudan doğan ideya nəticəsində Kinq "Şəfəq" romanını yazır və 1977-ci ildə nəşr etdirir. Əsərdə əsəb problemi olan müəllim Cek Torrans ailəsi ilə birlikdə “Overluk” adlı tənha otelə köçür və tədricən ağlını itirir.

Kinqin ruhlar və telepatiya ilə zəngin mistikasını Kubrik psixoloji realizmlə əvəz edib. Rejissor filmdə fantastikadan çox, insan təbiətindəki qaranlığı və ağlın tənəzzülünü araşdırmaqla maraqlanıb. Bu məqsədlə o, ssenarini özü və yazıçı Dayan Consonla birlikdə yenidən yazıb, Kinqin orijinal layihəsini isə kənara qoyub.

Baş rola Cek Nikolsonun seçilməsi Kinqin narazılığına səbəb olsa da, Kubrik ona tam güvənib. Vendi rolunu isə rejissor Şelli Dyuvallaya verib: onun zərif və narahat görünüşü personaj üçün ideal sayılıb.

Filmin çəkilişləri Britaniyadakı studiyada aparılıb. Otelin labirintvari interyeri və dəyişkən geometriyası sonradan çoxsaylı şərhlərə, konspirasiya nəzəriyyələrinə (məsələn, Holokost və ya hindu soyqırımı ilə bağlı) səbəb olub. “Şəfəq”in bu yöndə ən məşhur təhlili isə 2012-ci ilin sənədli filmi “Room 237”dir.

Qeyd edək ki, Kinq illərlə Kubrikin filmini tənqid edib və 1997-ci ildə öz ssenarisi ilə mini-serial formatında yeni versiyasını hazırlayıb. Ancaq əksər tənqidçilərə görə, Kubrikin versiyası daha güclü sənət əsəridir. Çünki qorxunun mənbəyi fövqəltəbii yox, insanın daxilindəki xaos kimi təqdim edilib.

Əslində “Şəfəq” bir rejissorla yazıçı arasında sənət mübarizəsinin nəticəsidir. Kubrik bu film vasitəsilə təkcə qorxu janrına öz möhürünü vurmadı, həm də Kinqin romanına yeni, daha dərin bir nəfəs qazandırdı. 45 il sonra belə, “Overluk” otelinin qaranlıq dəhlizləri hələ də izləyicilərin yaddaşından silinmir.

Töhfə Səməd