Xroniki tənhalıq sağlamlığa necə təsir edir?
Tənhalıq insanın yalnız psixoloji vəziyyətinə deyil, fiziki sağlamlığına da təsir göstərə bilər.
Xüsusilə uzun müddət davam edən tənhalıq, yəni insanın sosial əlaqələrinin az olması və ya ətrafındakılarla kifayət qədər emosional yaxınlıq hiss etməməsi müxtəlif sağlamlıq problemləri ilə əlaqələndirilir. Araşdırmalar göstərir ki, xroniki tənhalıq ürək-damar xəstəlikləri, yuxu pozuntuları və immun sisteminin fəaliyyətindəki dəyişikliklər də daxil olmaqla bir sıra sağlamlıq riskləri ilə əlaqəli ola bilər.
Xroniki tənhalığın təsir göstərdiyi əsas sahələrdən biri ürək-damar sistemidir. Uzun müddət sosial təcrid və tənhalıq yaşayan insanlarda yüksək qan təzyiqi və ürək-damar xəstəliklərinin yaranma riski arta bilər. Bunun mümkün səbəblərindən biri davamlı stressin orqanizmdə yaratdığı fizioloji dəyişikliklərdir. Bununla belə, tənhalıqla ürək-damar xəstəlikləri arasındakı əlaqəyə yaş, fiziki aktivlik, mövcud xəstəliklər və sosial-iqtisadi vəziyyət kimi digər amillər də təsir göstərir.
Tənhalıq orqanizmin stressə reaksiyasına da təsir edə bilər. Sosial dəstəyin çatışmazlığı insanın gündəlik çətinliklərin öhdəsindən gəlməsini çətinləşdirərək stress hissini gücləndirə bilər. Uzunmüddətli stress isə kortizol kimi hormonların tənzimlənməsində dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Bu dəyişikliklər davamlı xarakter aldıqda qan təzyiqinə, maddələr mübadiləsinə və ümumi sağlamlıq vəziyyətinə mənfi təsir göstərə bilər.
Digər mühüm problem yuxu keyfiyyətinin pisləşməsidir. Tənhalıq yaşayan bəzi insanlarda yuxuya getməkdə çətinlik, gecə ərzində tez-tez oyanma və səhərlər yorğunluq hissi müşahidə oluna bilər. Keyfiyyətsiz yuxu isə diqqətin azalması, gün ərzində halsızlıq və fiziki fəaliyyətə marağın zəifləməsi ilə nəticələnə bilər. Uzun müddət davam edən yuxu çatışmazlığı ürək-damar xəstəlikləri və maddələr mübadiləsi pozuntuları riskinin artması ilə də əlaqələndirilir.
Uzunmüddətli təcrid immun sisteminin fəaliyyəti ilə də əlaqəlidir. Elmi araşdırmalar sosial təcrid və tənhalığın orqanizmdə iltihabi proseslərin tənzimlənməsində dəyişikliklərlə müşayiət oluna biləcəyini göstərir. Bəzi tədqiqatlarda tənhalıq hissi ilə iltihabla əlaqəli bioloji göstəricilər arasında əlaqə müəyyən edilib. Lakin bu nəticələr tənhalığın birbaşa immun sistemini zəiflətdiyini və ya insanı mütləq şəkildə infeksiyalara daha həssas etdiyini söyləməyə əsas vermir.
Təklik hissi insanın gündəlik vərdişlərinə də təsir göstərə bilər.
Sosial əlaqələri məhdud olan bəzi insanlar fiziki aktivliyə daha az vaxt ayıra, qeyri-sağlam qidalanmaya üstünlük verə və yuxu rejiminə lazımi diqqət göstərməyə bilərlər. Bu vərdişlər uzun müddət davam etdikdə artıq çəki, yüksək qan təzyiqi və digər xroniki xəstəliklər üçün risk amillərinə çevrilə bilər. Bununla belə, tənhalıq yaşayan hər kəsdə bu dəyişikliklərin müşahidə olunmadığını nəzərə almaq vacibdir.
Xroniki tənhalıq yaşlı insanlarda fiziki sağlamlıq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Yaş artdıqca dostların və yaxınların itkisi, hərəkət imkanlarının məhdudlaşması və gündəlik fəaliyyətlərdə çətinliklər sosial əlaqələrin azalmasına səbəb ola bilər. Sosial dəstəyin çatışmazlığı bəzi hallarda tibbi yardıma vaxtında müraciət etməyi və müalicə tövsiyələrinə əməl etməyi çətinləşdirə bilər. Buna görə yaşlı insanların sosial fəallığının qorunması və yaxınları ilə müntəzəm ünsiyyətdə olması sağlamlığın dəstəklənməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Sosial təcrid ilə fiziki sağlamlıq arasındakı əlaqə ölüm riski ilə bağlı araşdırmalarda da nəzərdən keçirilib.
ABŞ Milli Elmlər, Mühəndislik və Tibb Akademiyalarının 2020-ci ildə dərc etdiyi hesabatda sosial təcrid və tənhalığın yaşlı insanların sağlamlığı üçün mühüm risk amilləri olduğu vurğulanır. Müxtəlif tədqiqatların nəticələri sosial əlaqələrin zəifliyinin vaxtından əvvəl ölüm riskinin artması ilə əlaqəli ola biləcəyini göstərir. Bununla belə, bu cür statistik əlaqələr tənhalığın bütün hallarda birbaşa ölümə səbəb olduğu mənasına gəlmir.
Uzun müddət davam edən tənhalıq hissinin mənfi təsirlərini azaltmaq üçün sosial əlaqələrin möhkəmləndirilməsi mühüm addımlardan biridir. Ailə üzvləri və dostlarla müntəzəm ünsiyyət, gəzintilər, idman məşğələləri, könüllülük fəaliyyəti və müxtəlif maraq qruplarına qoşulmaq insanın sosial fəallığını artıra bilər. Tənhalıq uzun müddət davam edir, gündəlik həyata mane olur və ya depressiv əlamətlərlə müşayiət edilirsə, psixoloq və ya digər müvafiq mütəxəssisdən dəstək almaq faydalıdır. Sosial əlaqələrin keyfiyyəti də onların sayı qədər əhəmiyyətlidir.
Beləliklə, xroniki tənhalıq yalnız emosional narahatlıq deyil, fiziki sağlamlıqla da əlaqəli mühüm ictimai sağlamlıq problemidir. Ürək-damar xəstəlikləri, yuxu pozuntuları, stress və qeyri-sağlam həyat tərzi ilə əlaqəsi bu məsələyə diqqətlə yanaşmağı zəruri edir. Tənhalığın təsirlərini azaltmaq üçün həm fərdi səviyyədə sosial əlaqələri qorumaq, həm də cəmiyyət daxilində insanların ünsiyyət və dəstək imkanlarını genişləndirmək vacibdir.
Aysel Mətləb
