Qripin ilk 24 saatı: Xəstəliyi ağırlaşdırmamaq üçün nə etməli?

Soyuqdəymə və qripin ilk əlamətləri ortaya çıxdıqda düzgün addımlar atmaq xəstəliyin gedişini yüngülləşdirməyə və virusun başqalarına yayılma riskini azaltmağa kömək edə bilər. Mütəxəssislər bu mərhələdə istirahətə, kifayət qədər maye qəbuluna və simptomların diqqətlə izlənməsinə önəm verirlər. Bununla belə, adi soyuqdəymə ilə qrip fərqli virusların yaratdığı xəstəliklərdir və hər ikisi üçün eyni müalicə üsulu uyğun olmaya bilər.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, qrip adətən qəfil başlayır və yüksək hərarət, öskürək, baş ağrısı, əzələ və oynaq ağrıları, boğaz ağrısı, burun axması və güclü halsızlıqla müşayiət oluna bilər. Soyuqdəymədə isə burun axması, asqırma və boğazda qıcıqlanma daha çox nəzərə çarpır. Lakin simptomlara əsasən xəstəlikləri dəqiq fərqləndirmək həmişə mümkün deyil.

İlk addım xəstəliyin əlamətlərini hiss edən kimi fiziki aktivliyi azaltmaq və istirahət etməkdir.

Xəstəlik dövründə orqanizmin bərpası üçün kifayət qədər yuxu vacibdir. Hərarət, öskürək və digər əlamətlər varsa, işə və ya təhsil müəssisəsinə getmək əvəzinə evdə qalmaq, digər insanlarla yaxın təması məhdudlaşdırmaq tövsiyə olunur. Bu, infeksiyanın yayılma ehtimalını da azaldır.

Maye qəbuluna da xüsusi diqqət yetirilməlidir.

Su, ilıq içkilər və şorba orqanizmin maye balansını qorumağa kömək edir. Xüsusilə hərarət zamanı tərləmə nəticəsində maye itkisi arta bilər. Bununla yanaşı, həddindən artıq maye qəbul etməyə ehtiyac yoxdur; miqdar insanın fərdi ehtiyaclarına və mövcud sağlamlıq vəziyyətinə uyğun olmalıdır.

Hərarət, baş ağrısı və bədən ağrıları olduqda simptomları yüngülləşdirən dərmanlardan istifadə edilə bilər. Lakin preparatın seçimi yaşa, yanaşı xəstəliklərə və qəbul edilən digər dərmanlara uyğun müəyyənləşdirilməlidir. Reseptsiz satılan dərmanların belə əks göstərişləri ola bilər. Buna görə preparat qəbul etməzdən əvvəl həkim və ya əczaçı ilə məsləhətləşmək, təlimatları diqqətlə oxumaq vacibdir.

Mütəxəssislər qripin müalicəsində antiviral preparatların vaxtında istifadəsinin əhəmiyyətini vurğulayırlar. ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin (CDC) məlumatına əsasən, bu dərmanlar ən yaxşı nəticəni simptomlar başladıqdan sonrakı ilk 48 saat ərzində istifadə edildikdə göstərə bilər. Bununla belə, antiviral preparatlar hər kəs üçün zəruri deyil və həkim təyinatı ilə qəbul edilməlidir. Ağır xəstəliyi olan və ya ağırlaşma riski yüksək olan şəxslərin müalicəyə daha erkən başlaması xüsusilə əhəmiyyətlidir.

Digər mühüm məqam antibiotiklərdən özbaşına istifadə etməməkdir.

Soyuqdəymə və qrip viruslar tərəfindən törədildiyi üçün antibiotiklər bu xəstəliklərin özünü müalicə etmir. Onlar yalnız bakterial infeksiya müəyyən edildikdə və həkim tərəfindən uyğun hesab olunduqda istifadə edilə bilər. Lazımsız antibiotik qəbulu yan təsirlərə və antibiotiklərə davamlılığın artmasına səbəb ola bilər.

İnfeksiyanın yayılmasının qarşısını almaq üçün əlləri müntəzəm yumaq, öskürərkən və asqırarkən ağız və burnu salfetlə örtmək, istifadə edilmiş salfeti dərhal atmaq tövsiyə olunur. Xəstə insanın başqaları ilə yaxın təması azaltması, qapalı məkanların havalandırılması və zəruri hallarda maskadan istifadə etməsi də yoluxma riskini azaltmağa kömək edə bilər. Simptomlar qripə və ya COVID-19-a uyğun gəlirsə, xüsusilə risk qrupuna daxil olan şəxslər üçün test və tibbi məsləhət faydalı ola bilər.

İlk 24 saatda simptomları izləmək və vəziyyətin pisləşməsinə diqqət yetirmək də vacibdir. Nəfəs darlığı, sinədə davamlı ağrı və ya təzyiq, huşun qarışması, güclü halsızlıq və susuzlaşma əlamətləri yarandıqda təcili tibbi yardım almaq lazımdır. Hərarət və öskürək yaxşılaşdıqdan sonra yenidən ağırlaşarsa, bu da həkimə müraciət üçün əsasdır.

Hamilələr, azyaşlı uşaqlar, 65 yaşdan yuxarı şəxslər, immun sistemi zəif olanlar və ürək, ağciyər, diabet kimi xroniki xəstəlikləri olanlar qripin ağırlaşmaları baxımından daha yüksək risk daşıyırlar. Bu şəxslərdə simptomlar yüngül olsa belə, həkimlə erkən əlaqə saxlamaq məqsədəuyğundur. Ümumilikdə, ilk 24 saatda düzgün yanaşma özbaşına dərman qəbul etmək deyil, istirahət etmək, maye balansını qorumaq, yoluxmanın qarşısını almaq və lazım gəldikdə vaxtında tibbi yardım almaqdır.

Aysel Mətləb