Hər gün yediyiniz qidalar bağırsaqlarınızı səssizcə zədələyə bilər

Ultra-işlənmiş qidaların müntəzəm istehlakı bağırsaqda yaşayan faydalı mikroorqanizmlərin tarazlığını poza bilər. Bu dəyişikliklər həzm sisteminin fəaliyyətinə, immunitetə və ümumi sağlamlığa təsir göstərə bilər. Mütəxəssislər bildirirlər ki, qidalanma vərdişləri bağırsaq mikrobiomunun qorunmasında mühüm rol oynayır.

TodayPress TV xəbər verir ki, ultra-işlənmiş qidaların çox istehlakı ilə bağırsaq mikrobiomundakı dəyişikliklər arasında əlaqə olduğunu göstərən elmi araşdırmalar mövcuddur.

Bağırsaq mikrobiomu nədir?

Bağırsaq mikrobiomu həzm sistemində yaşayan bakteriyaların, göbələklərin və digər mikroorqanizmlərin məcmusudur. Onların bir hissəsi qidaların həzmində, bəzi vitaminlərin yaranmasında, immun sisteminin fəaliyyətində və bağırsaq divarının qorunmasında iştirak edir.

Sağlam mikrobiomun əsas xüsusiyyətlərindən biri mikroorqanizmlər arasında tarazlığın qorunmasıdır. Bu tarazlığın pozulması disbioz adlanır. Disbioz müxtəlif amillərlə, o cümlədən qidalanma, antibiotik istifadəsi, xəstəliklər və həyat tərzi ilə əlaqəli ola bilər.

Ultra-işlənmiş qidalar hansılardır?

Ultra-işlənmiş qidalar sənaye üsulu ilə hazırlanmış, tərkibində müxtəlif əlavələr, dadlandırıcılar, emulqatorlar və digər komponentlər ola bilən məhsullardır. Onların bir çoxunda şəkər, duz və doymuş yağ yüksək, lif isə az olur.

Bu qrupa bəzi paketlənmiş şirniyyatlar, qazlı və şəkərli içkilər, hazır əriştələr, sənaye üsulu ilə hazırlanmış bəzi ət məhsulları, çipslər və uzun müddət saxlanmaq üçün xüsusi hazırlanmış hazır yeməklər daxildir. Bununla belə, bütün emal olunmuş qidalar eyni xüsusiyyətlərə malik deyil. Məsələn, dondurulmuş tərəvəzlər və pasterizə edilmiş süd də emaldan keçir, lakin bu, onları avtomatik olaraq zərərli etmir.

Ultra-işlənmiş qidalar mikrobioma necə təsir edir?

Bu qidaların mümkün mənfi təsirlərindən biri lifin az olmasıdır. Lif bağırsaqdakı bəzi faydalı bakteriyalar üçün qida mənbəyidir. Həmin bakteriyalar lifi parçalayarkən qısa zəncirli yağ turşuları, o cümlədən butirat əmələ gətirir. Bu maddələr bağırsaq hüceyrələrinin fəaliyyətini dəstəkləyir və bağırsaq baryerinin qorunmasında iştirak edir.

Liflə zəngin tərəvəzlərin, meyvələrin, paxlalıların və tam taxılların az istehlak edilməsi faydalı mikroorqanizmlərin qidalanmasını məhdudlaşdıra bilər. Nəticədə mikrobiomun tərkibi və fəaliyyəti dəyişə bilər.

Digər amil məhsulların tərkibindəki bəzi əlavələrdir. Emulqatorlar qidaların quruluşunu və teksturasını qorumaq üçün istifadə edilir. Laboratoriya və heyvan tədqiqatlarında bəzi emulqatorların bağırsaq mikrobiomuna və selikli qişaya təsir göstərə biləcəyi müşahidə olunub. Lakin bu nəticələri bütün əlavələrə və insanlara eyni şəkildə aid etmək olmaz. İnsanlarda uzunmüddətli təsirləri müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.

Şəkər və doymuş yağla zəngin, lif baxımından kasad qidalanma da mikrobiomun tərkibində dəyişikliklərlə əlaqələndirilir. Bununla belə, təsir təkcə bir məhsuldan deyil, ümumi qidalanma modelindən və insanın fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır.

Bağırsaq mikrobiomunun pozulması hansı problemlərlə əlaqəli ola bilər?

Mikrobiomun tarazlığındakı dəyişikliklər bəzi insanlarda köp, qarında narahatlıq və nəcis ifrazının dəyişməsi kimi həzm şikayətləri ilə müşayiət oluna bilər. Bununla belə, bu əlamətlərin yaranması mütləq mikrobiomun pozulması demək deyil. Onların müxtəlif səbəbləri ola bilər.

Elmi araşdırmalarda mikrobiom dəyişiklikləri piylənmə, insulinə həssaslığın azalması və bəzi iltihabi vəziyyətlərlə də əlaqələndirilir. Ancaq bu əlaqələr bütün hallarda birbaşa səbəb-nəticə münasibətini sübut etmir. Ultra-işlənmiş qidaların həddindən artıq istehlakının sağlamlığa təsirini qiymətləndirərkən ümumi enerji qəbulu, fiziki aktivlik və digər həyat tərzi amilləri də nəzərə alınmalıdır.

Bağırsaq mikrobiomunu qorumaq üçün nə etmək olar?

Mütəxəssislərin tövsiyə etdiyi əsas yanaşma qidalanmada müxtəlifliyi artırmaq və liflə zəngin məhsullara üstünlük verməkdir.

Gündəlik menyuya tərəvəzlər, meyvələr, paxlalılar, yulaf, qarabaşaq və digər tam taxılları daxil etmək faydalıdır. Bu məhsullar bağırsaq bakteriyalarının istifadə edə biləcəyi müxtəlif lif mənbələri təmin edir.

Ultra-işlənmiş qidaları tamamilə qadağan etmək əvəzinə, onların istehlakını azaltmaq və daha qidalı alternativlər seçmək daha real yanaşmadır. Məsələn, çips əvəzinə qoz-fındıq, şəkərli içki əvəzinə su, tez-tez hazır yemək əvəzinə evdə hazırlanmış tərəvəzli və paxlalı yeməklər seçilə bilər.

Lif qəbulunu birdən-birə deyil, tədricən artırmaq və kifayət qədər su içmək də vacibdir. Əks halda, bəzi insanlarda köp və qaz şikayətləri arta bilər.

Ultra-işlənmiş qidaların tez-tez və çox miqdarda istehlakı liflə zəngin qidaların menyudan çıxmasına və bağırsaq mikrobiomunun fəaliyyətində arzuolunmaz dəyişikliklərə şərait yarada bilər. Bağırsaq sağlamlığını qorumaq üçün əsas məqsəd yalnız müəyyən məhsullardan uzaq durmaq deyil, müxtəlif, balanslı və qida dəyəri yüksək olan rasion formalaşdırmaqdır.

Kübra Musayeva