Fəzanın tam boşluğunda nə var? Kembric alimləri dəhşətli sirrin ŞƏKLİNİ ÇƏKDİ!

Fiziklər ilk dəfə tamamilə boş fəzada belə meydana gələn, aradan qaldırılması mümkün olmayan “titrəyiş” – kvant fluktuasiyalarını birbaşa görüntüləyiblər.

TodayPress TV xəbər verir ki, tədqiqatın ilkin elmi versiyası "arXiv" serverində dərc olunub və hələ elmi ekspertizadan keçirilməyib.

Kvant mexanikasına əsasən, heç bir sahə tam sakit vəziyyətdə ola bilməz: qeyri-müəyyənlik prinsipi səbəbindən hətta ən aşağı enerji vəziyyətində belə kiçik dalğalanmalar qalır. Bu fluktuasiyalar nəzəriyyə tərəfindən çoxdan proqnozlaşdırılsa da, indiyədək onları birbaşa “görmək” mümkün olmayıb.

Yanşen Çjanın rəhbərlik etdiyi Kembric Universitetinin alimlərindən ibarət komanda bu çətinliyi kalium-39 atomlarından ibarət ikiölçülü Bose-Eynşteyn kondensatından istifadə etməklə aradan qaldırıb. Alimlər kvant sahəsini atomların spin vəziyyətlərində “qeydə alıb”, daha sonra atomların özlərini fotoşəkil çəkərək lokal dalğalanmaları bərpa ediblər. Başqa sözlə, görünməz olanı görünən hala gətiriblər.

Zəif siqnalı qeydə almaq üçün fiziklər atomların iki vəziyyəti arasındakı əlaqənin gücünü kəskin şəkildə dəyişiblər və əvvəlcədən mövcud olan kvant “titrəyişini” ölçülə bilən dalğalanmalara qədər gücləndiriblər. Bununla yanaşı, vakuum fluktuasiyalarının adi istilik səs-küyündən nəzərəçarpacaq dərəcədə fərqli görüntü yaratdığı müxtəlif tezliklərdə aparılan ölçmələrlə təsdiqlənib.

Müəlliflərin sözlərinə görə, belə bir kondensatı mürəkkəb relyativistik kvant sahəsi kimi davranacaq şəkildə tənzimləmək mümkündür. Bu isə laboratoriyada nəzəri baxımdan hesablanması demək olar ki, mümkün olmayan hadisələri modelləşdirməyə imkan verir. Məsələn, bunlara “yalançı vakuumun parçalanması”, hissəciklərin yaranması və topoloji defektlərin əmələ gəlməsi daxildir.

Alimlərin fikrincə, bu, kvant sahələrinin öyrənilməsi üçün yeni bir alətdir: əvvəllər belə hadisələri yalnız nəzəri cəhətdən hesablamaq mümkün idisə, indi onları idarə olunan eksperiment şəraitində müşahidə etmək və modelləşdirmək mümkündür. Bu isə öz növbəsində fizikanın fundamental proqnozlarını, o cümlədən erkən Kainatla bağlı nəzəriyyələri yoxlamağa kömək edə bilər.

Qiymət Mahir