Gərginlik artır: Qarşıdurma İsrail və İran tərəfinin dili ilə – ŞƏRH

İsrailin Yaxın Şərq və İran üzrə tanınmış eksperti Maykl Borodkin və İranın Azərbaycandakı keçmiş səfiri (2004-2006), siyasətçi Əfşar Süleymani İsrail-İran qarşıdurmasını TodayPress TV-yə şərh ediblər. 

Maykl Borodkin bildirib ki, Tehran rəhbərliyinin əsas məqsədi İsrail dövlətini məhv etməkdir və hakimiyyət bu istiqamətdə fəaliyyət göstərir.

“İran təkcə siyasi ritorika ilə kifayətlənmir, həm də birbaşa təhlükə yaradan addımlar atır. Bütün bunlar 2023-cü il oktyabrın 7-də planlaşdırılmış və icra olunmuş terror aktını, eləcə də beynəlxalq müşahidəçilərin məlumatına əsasən, nüvə silahı əldə etmək yolunda irəliləməsini nümunə kimi göstərir. Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyin (AEBA) də son hesabatı İranın nüvə silahlarının yayılmaması haqqında müqaviləyə sadiq qalmadığını göstərir. Belə olan halda, İsrailin bu proqramı hərbi güc yolu ilə dayandırmaqdan başqa alternativi qalmır. Diplomatik səylər illərdir davam etsə də, nəticə vermədi. İran bütün razılaşmalardan yayınaraq nüvə silahı hazırlamaq niyyətindən əl çəkmədi”.

Ekspert diqqətə çatdırıb ki, beynəlxalq ictimaiyyətin, xüsusilə Avropa ölkələrinin çağırışlarına baxmayaraq, İsrailin özünü müdafiə etmək hüququ beynəlxalq hüquqla tanınır və bu çərçivədə qərar verilib. ABŞ prezidenti Donald Trampın İranı əvvəlcədən xəbərdar etməsi ilə yanaşı, İsrailə hərbi dəstək vədi verməsi də bu əməliyyat gözlənilən olduğunu göstərir: 

“Ümumiyyətlə, bu hərbi əməliyyatla İsrailin təhlükəsizliyi təmin olunacaqmı? Əsas məsələ bu deyil. Əsas məsələ budur ki, İsrailin başqa çıxış yolu yox idi. Tehran da güzəştə getmək istəmədi”.

Analitik onu da istisna etmir ki, bu əməliyyat İran daxilində siyasi nəticələr doğura bilər. Hazırkı hökumətin zəifliyi İran xalqı üçün də aydın şəkildə görünməyə başlayıb və bu, gələcəkdə ölkədə xalq etirazlarının güclənməsinə səbəb ola bilər:

Siyasətçi Əfşar Süleymani isə TodayPress TV-yə danışarkən iddia edib ki, İsrailin İrana hücumu ABŞ-nin, xüsusilə də prezident Donald Trampın “yaşıl işığı”ndan sonra həyata keçirilib. 

“Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyin (AEBA) qətnaməsindən 1 gün sonra və İranla ABŞ nümayəndələri arasında nüvə danışıqlarının 6-cı raunduna 2 gün qalmış belə bir hücumun baş verməsi ondan xəbər verir ki, Ağ Ev yalan vədlərlə çıxış edir. Çünki ABŞ prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Stiv Uitkoffla İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçinin müzakirələri olan zaman Amerika tərəfi qəbul etmişdi ki, İranın uranının 3,67%-ə qədər, yəni nüvə silahı yaratmaq üçün lazım olan səviyyədən aşağı zənginləşdirilməsi qalsın. Belə bir şifahi razılıq var idi, lakin onlar öz sözlərindən döndülər. Məsələni çətinləşdirdikdən sonra ümumiyyətlə icazə verilmədiyini bildirdilər, AEBA-dan da həmin qətnaməni çıxartdılar. İndi isə istəyirlər ki, İranın nüvə məsələsini BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasına qaytarsınlar. ABŞ bütün mövcud olan siyasi-iqtisadi təzyiqlərdən sonra, hərbi təzyiqi də məhz İsrail vasitəsilə həyata keçirdi. Burada müəyyən dəstəklərin də olduğunu görürük”. 

Onun qənaətincə, beynəlxalq sistemdə haqq-ədalət və hüquqi yanaşma yoxdur. Diplomat bu məsələdə Azərbaycanın Qarabağ məsələsini nümuə gətirib. O bildirib ki, işğal dönəmində BMT-nin qətnamələri həyata keçirilməyib, üstəlik ATƏT-in Minsk qrupu da məsələyə daxil edilib, amma heç bir nəticə əldə edilməyib. Sonda Azərbaycan Prezidentinin rəhbərliyi ilə ölkə öz qüvvəsi, iradəsi, xalqının dəstəyi və hərbi gücü sayəsində suverenliyini bərpa etməyə nail olub. 

“Hər şey göz qabağındadır. Ümumiyyətlə, dövlətlər məsələyə qarışmayıb, öz maraqlarını üstün tuturlar. Son 1 il yarımda İsrailin endirdiyi zərbələr nəticəsində 60 min fələstinli həyatını itirib, Qəzza yerlə-yeksan olub. Heç bir qüvvə isə bu məsələdə səsini çıxarmır, üstəlik başda ABŞ olmaqla Qərb də İsraili dəstəkləyir", - deyə sabiq səfir əlavə edib.    

O, müsəlman ölkələrini bu məsələdə heç bir iş görməməkdə günahlandırıb: 

"Onlar hərəsi öz maraqlarına uyğun addım atırlar. Bəzi Fars körfəzində olan ölkələr İsrailin hücumunu pisləsələr də, bununla heç nə həll olmur. İranın tələbinə əsasən BMT-nin Təhlükəsizlik Şurası toplansa da, bu da məsələni həll etməyəcək. Çünki orada da ABŞ var. Rusiya və Çin isə sözdə İranı dəstəkləyirlər, ancaq əməldə heç bir şey yoxdur. Yəni, vəziyyət heç də yaxşı deyil, pisə doğru gedir”. 

O, sonda diqqətə çatdırıb ki, qarşıdurmanın gələcəkdə hansı nəticələr verəcəyini tam olaraq proqnozlaşdırmaq mümkün deyil. İran zərbələr endirə bilər, amma böyük ehtimal ki, hadisələr daha çox İslam Respublikasının ziyanına işləyəcək.

Töhfə Səməd