Dünya tıxacda boğulur: İstanbul yenə zirvədə, itkilər milyardlarla ölçülür
Nəqliyyat məlumatları və analitikası sahəsində qlobal lider olan INRIX 2025 Global Traffic Scorecard hesabatını açıqlayıb.
TodayPress TV xəbər verir ki, Millət vəkili Zahid Oruc beynəlxalq hesabatı paylaşıb:
Dünyada şəhər mobilliyinin göstəricilərini müqayisə edən ən əhatəli hesabatlardan biri olan araşdırma 36 ölkəni və təxminən 1000 şəhəri əhatə edir.
Hesabat göstərir ki, şəhər tıxacları demək olar ki, bütün dünyada artır; yalnız üç böyük şəhər urban mobillik qaydalarını dəyişərək bu tendensiyadan seçilir.
İstanbul ardıcıl ikinci il qlobal siyahıya başçılıq edib, Çikaqo isə Nyu-Yorku keçərək ABŞ-da 1-ci yerə yüksəlib. İqtisadi və əhali artımı infrastrukturun imkanlarını üstələməkdə davam etdikcə, şəhərlərin böyük əksəriyyətində trafik artır. ABŞ-da yol təhlükəsizliyi əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşıb və dörd illik narahatedici tendensiyadan sonra pandemiyadan əvvəlki səviyyəyə qayıdıb.
Dünyanın şəhər ərazilərində tıxac və yol gecikmələri artmaqda davam edib. Təhlil olunan 290 ABŞ şəhərinin 88 faizində tıxac yüksəlib. Bununla belə, London, Paris və Nyu-Yorkda tıxac səviyyəsi ya sabit qalıb, ya da azalıb.
Tıxac artır, işə gediş-gəliş bərpa olunur, ictimai nəqliyyat isə geridə qalır
ABŞ-da ən çox tıxac olan şəhərlər bunlardır:
• Çikaqo – 112 saat itki
• Nyu-York – 102 saat
• Filadelfiya – 101 saat
• Los-Anceles – 87 saat
• Boston – 83 saat
Təkcə Çikaqoda tıxac səbəbindən hər sürücüyə düşən iqtisadi itki 2 063 dollar təşkil edir.
Dünyanın əksər şəhərlərində gecikmələrin artmasına baxmayaraq, Nyu-Yorkda 2025-ci ildə tıxac səviyyəsi dəyişməyib. Şəhərdə tətbiq olunan yeni congestion pricing siyasətinin nəqliyyat axınının idarə olunmasına təsir edən əsas amillərdən biridir.
Təhlil edilən 290 şəhərin 254-də gecikmələr çoxalıb və nəqliyyat yükü pandemiyadan əvvəlki səviyyəyə qayıdıb. Avtomobillə işə gedənlərin payı demək olar ki, 2019-cu il səviyyəsinə çatıb. İctimai nəqliyyatdan istifadə isə eyni sürətlə bərpa olunmayıb və 2019-cu illə müqayisədə 22 faiz aşağıdır.
ABŞ şəhərlərində insanların dörddə üçündən çoxu işə avtomobillə gedir. Digər göstəricilər belədir:
• 13 faiz evdən işləyir;
• 4 faiz ictimai nəqliyyatdan istifadə edir;
• 5 faiz isə taksi, piyada və velosiped kimi digər hərəkət vasitələrinə üstünlük verir.
İnsanların harada işlədiyi ilə bağlı vəziyyət də sabitləşir. 2023 və 2024-cü illərdə şirkətlərin işçiləri yenidən ofislərə çağırması nəticəsində evdən işləyənlərin sayı azalmışdı, nəticə şəhər trafikinin pandemiyadan əvvəlki səviyyəyə qayıtmasına təsir etmişdi.
2025-ci ildə isə tendensiya xeyli zəifləyib: evdən işləyənlərin payı cəmi 2 faiz azalıb.
Mənzil xərcləri və infrastruktur üzərində artan yük
Artan səyahət tələbi ilə yanaşı, struktur amillər də tıxacı gücləndirir.
Mənzil qiymətlərinin artması bir çox işçini iş mərkəzlərindən daha uzaqda yaşamağa məcbur edir. Bu isə “super commute” — çox uzun məsafəli gündəlik iş səfərlərinin artmasına gətirib çıxarır.
Mənzilin daha az əlçatan olduğu şəhərlərdə insanlar çətin seçim qarşısında qalırlar: ya daha yüksək kirayə haqqı ödəməli, ya da daha uzun yol getməlidirlər. Vətəndaşların qərarı regional yol şəbəkələrinə əlavə yük yaradır.
Eyni zamanda, infrastruktura milyardlarla dollar sərmayə qoyulmasına baxmayaraq, investisiyalar artan tələblə ayaqlaşmır. Köhnəlmiş körpülər, iri tikinti layihələri və gecikən yenilənmələr, xüsusilə sürətlə böyüyən şəhər aqlomerasiyalarında yol gecikmələrini daha da artırır.
London və Paris: daha az avtomobil üçün nəzərdə tutulmuş şəhərlər
Nyu-Yorkda tıxacın azalmaması və ya nəzarətdə saxlanılması ilə yanaşı, London və Parisdə də 2025-ci ildə tıxac səviyyəsi ya sabit qalıb, ya da aşağı düşüb.
Lakin Böyük Britaniyanın şəhərlərinin əksəriyyətində tıxac artıb. Buna baxmayaraq, Londonda tıxacın azalması ölkə üzrə ümumi göstəriciyə ciddi təsir edib, çünki Böyük Britaniyada bütün yol gecikmələrinin demək olar ki, yarısı Londonun payına düşür.
Almaniyada isə 2025-ci ildə yol gecikmələri nəzərəçarpacaq dərəcədə artıb. 62 Almaniya şəhərində tıxac yüksəlib və Köln ölkə üzrə ən çox tıxac olan şəhər olub.
Səkkiz Almaniya şəhərində tıxac azalıb, üç şəhərdə isə dəyişməyib.
Ümumilikdə Böyük Britaniya və Avropada tıxac pandemiyadan əvvəlki səviyyəyə qayıdıb.
Mikromobillik və sürücüsüz texnologiyalar: diqqətdə saxlanmalı iki inkişaf istiqaməti
ABŞ-ın bir sıra şəhərlərində mikromobillik vasitələrindən istifadədə nəzərəçarpacaq artım müşahidə olunub. Artım təkcə istifadəçi tələbi ilə deyil, şəhərlərin nəqliyyat parklarını genişləndirməsi və yeni vasitələri — məsələn, oturacaqlı skuterləri və yalnız qaz düyməsi ilə işləyən elektrik velosipedlərini tətbiq etməsi ilə bağlıdır. Sietl və Vaşinqton şəhərlərində rübdən-rübə nəzərəçarpacaq artım qeydə alınıb.
Eyni zamanda avtonom nəqliyyat vasitələri yeni mərhələyə qədəm qoyur.
Waymo San-Fransisko, Feniks və Los-Ancelesdə xidmətini magistral yollara genişləndirib, Florida və Texasda isə ödənişli robotaksi xidmətinə başlayıb.
Tıxacın artması və yol təhlükəsizliyinin prioritet olaraq qalması fonunda sürücüsüz taksilərdən tutmuş avtomatik əyləc sistemlərinə qədər müxtəlif avtonom nəqliyyat texnologiyalarına maraq artır.
INRIX: məlumatlar vasitəsilə daha ağıllı mobillik qərarları
INRIX 2025 Global Traffic Scorecard-ın əsas nəticələri dünya hökumətləri və şəhərləri üçün urban mobilliyin yaxşılaşdırılması istiqamətində əldə olunan irəliləyişi ölçmək və “ağıllı şəhər” təşəbbüslərinə qoyulan sərmayələrin nəticələrini qiymətləndirmək üçün konkret və ölçülə bilən baza yaradır.
Etibarlı və ardıcıl məlumatlara çıxış tıxac probleminin həllində ilk addımdır.
INRIX-in mobillik, trafik işıqforları, parklanma, təhlükəsizlik və əhalinin hərəkəti üzrə məlumat və analitikası şəhər planlaşdırıcılarına və mühəndislərə məlumatlara əsaslanan qərarlar vermək, investisiyaların prioritetlərini müəyyənləşdirmək, maksimum fayda əldə etmək və xərcləri azaltmaq imkanı verə bilər.
Tam hesabat INRIX Global Traffic Scorecard səhifəsində təqdim olunur.
https://inrix.com/press-releases/2025-global-traffic-scorecard-us/
